Quyết định 2776/QĐ-BYT năm 2025 về Tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về điện quang can thiệp thuộc chương Điện quang - Tập 1” do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành

BỘ Y TẾ -------	CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ---------------
Số: 2776/QĐ-BYT	Hà Nội, ngày 29 tháng 8 năm 2025

QUYẾT ĐỊNH

VỀ VIỆC BAN HÀNH TÀI LIỆU CHUYÊN MÔN “HƯỚNG DẪN QUY TRÌNH KỸ THUẬT VỀ ĐIỆN QUANG CAN THIỆP THUỘC CHƯƠNG ĐIỆN QUANG - TẬP 1”

BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ

Căn cứ Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023;

Căn cứ Nghị định số 42/2025/NĐ-CP ngày 27/02/2025 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;

Căn cứ Thông tư số 23/2024/TT-BYT ngày 18/10/2024 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh; Căn cứ Biên bản họp ngày 29/11/2023, 01/3/2024, 05/6/2025 của Hội đồng chuyên môn nghiệm thu quy trình kỹ thuật về Điện quang và công văn số 5081/BM-KHTH ngày 03/8/2025 của Bệnh viện Bạch Mai gửi Cục Quản lý Khám, chữa bệnh dự thảo quy trình kỹ thuật về Điện quang đã được Chủ tịch Hội đồng nghiệm thu duyệt dự thảo;

Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh.

QUYẾT ĐỊNH:

Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về điện quang can thiệp thuộc chương Điện quang - Tập 1”, gồm 233 quy trình kỹ thuật.

Điều 2. Tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về điện quang can thiệp thuộc chương Điện quang - Tập 1” được áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Điều 3. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành và thay thế Quyết định số 25/QĐ-BYT ngày 03/01/2014 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành tài liệu “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật Chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp”.

Điều 4. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Cục trưởng, Vụ trưởng các Cục, Vụ thuộc Bộ Y tế; Giám đốc các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Thủ trưởng Y tế các ngành và các cơ quan, đơn vị liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.

Nơi nhận:
- Như Điều 4;
- Bộ trưởng (để báo cáo);
- Các Thứ trưởng;
- BHXHVN - Bộ Tài chính;
- Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế;
- Website Cục QLKCB;
- Tổng hội Y học Việt Nam và các hội y khoa;
- Hội Điện quang và YHHN Việt Nam;
- Lưu: VT, KCB.

KT. BỘ TRƯỞNG
THỨ TRƯỞNG

Trần Văn Thuấn

HƯỚNG DẪN

QUY TRÌNH KỸ THUẬT VỀ ĐIỆN QUANG CAN THIỆP THUỘC CHƯƠNG ĐIỆN QUANG - TẬP 1
(Ban hành kèm theo Quyết định số 2776/QĐ-BYT ngày 29 tháng 8 năm 2025 của Bộ trưởng Bộ Y tế)

Chỉ đạo biên soạn, thẩm định

GS.TS. Tr ần Văn Thuấn	Thứ trưởng Bộ Y tế
TS. Hà Anh Đức	Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Cục QLKCB)
Chủ biên
GS.TS. Phạm Minh Thông	Chủ tịch hội Điện Quang và Y học hạt nhân Việt Nam
PGS.TS. Vũ Đăng Lưu	Giám đốc Trung tâm Điện quang, Bệnh viện Bạch Mai; Trưởng Bộ môn Chẩn đoán hình ảnh - Trường Đại học Y Hà Nội; Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Điện quang và YHHN Việt Nam; Chủ tịch chi Hội Điện quang can thiệp.
TS. Nguyễn Trọng Khoa	Phó Cục trưởng Cục QLKCB
Tham gia biên soạn, thẩm định
PGS.TS. Bùi Văn Giang	Phó Chủ tịch Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam
TS. Vương Ánh Dương	Phó Cục trưởng Cục QLKCB
PGS.TS. Hoàng Minh Lợi	Phó Chủ tịch Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam
PGS.TS. Lê Thanh Dũng	Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
PGS.TS. Lê Thị Anh Đào	Trưởng khoa Phụ ngoại, Bệnh viện Phụ sản Hà Nội
PGS.TS. Lê Tuấn Linh	Giám đốc Trung tâm chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp điện quang Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
PGS.TS. Nguyễn Phước Bảo Quân	Chủ tịch Chi hội siêu âm Việt Nam
PGS.TS. Trần Anh Tuấn	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
PGS.TS. Võ Tấn Đức	Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Đại học Y dược TP HCM
PGs.Ts. Lê Trọng Khoan	Phó tổng Thư ký Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam
PGs.Ts. Lê Văn Phước	Nguyên trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Chợ Rẫy
PGs.Ts. Nguyễn Quốc Dũng	Giám đốc chuyên môn Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện đa khoa Me dlatec
TS. Đàm Thuỷ Trang	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Đoàn Tiến Lưu	Trung tâm chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp điện quang Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
TS. Lê Hoàng Kiên	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Lê Văn Khảng	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Nguyễn Đình Minh	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
TS. Nguyễ n Khôi Việt	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Nguyễn Ngọc Cương	Trung tâm chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp điện quang Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
TS. Nguyễn Ngọc Tráng	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Nguyên Quang Anh	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Nguyễn Thái Bình	Trung tâm chẩn đoán hình ảnh và Can thiệp điện quang Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
TS. Nguyễn Trường Giang	Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên
TS. Phạm Mạnh Cường	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Trần Phan Ninh	Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Nhi Trung ương
BSCKII. Lê Đình Công	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Nhi Trung ương
BSCKII. Phạm Chi Mai	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Phụ Sản Trung ương
BSCKII. Phan Hoài Nam	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Phụ Sản Trung ương
BSCKII. Bùi Quang Huynh	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
BSCKII. Hoàng Thị Vân Hoa	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Lại Thu Hương	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Lê Thị Thùy Liên	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Lưu Hồng Nhung	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Ngô Lê Lâm	Giám đốc Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện K
BSCKII. Ngô Quang Định	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Nguyễn Tất Thiện	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Nguyễn Thanh Thủy	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Nguyễn Thị Thu Hằng	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Nguyễn Thị Tố Ngân	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Phạm Hữu Khuyên	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
BSCKII. Phan Hoàng Giang	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Phùng Bảo Ngọc	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Trần Văn Lượng	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Trịnh Hà Châu	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Vũ Thị Thanh	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKII. Vũ Thành Trung	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Thu Thảo	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Đặng Ngọc Hiếu	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Đào Xuân Hải	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Đỗ Đăng Tân	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Đỗ Việt Anh	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Hoàng Khoẻ	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Lê Đức Thọ	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Lan Hương	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Nguyễn Mậu Định	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Nguyễn Ngọc Đức	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Nguyễn Nhật Anh	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Nguyễn Thanh Vân	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Huyền	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Huyền	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Khơi	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Quỳnh Trâm	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Thu Hà	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Viết Cao Cường	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Phạm Quang Sơn	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Phạm Thị Phương	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Phan Thị Chung	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Trần Cường	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Trần Đức Huy	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Trần Thị Đỗ Quyên	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Trần Thị Lý	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Trần Thị Quỳnh	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Trần Văn Giang	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Từ Đức Ngọc	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSN T. Vũ Đức Thành	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Vũ Hoài Linh	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSN T. Bùi Thị Thảo	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
BSCKI.BSNT. Trần Lê Minh Châu	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Đại học Y dược TP HCM
ThS.KTV. Nguyễn Công Tiến	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.KTV. Nguyễn Tuấn Dũng	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
KTV. Lê Xuân Thanh	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
KTV. Nguyễn Hữu Tuấn	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
KTV. Phan Anh Phương	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
KTV. Lê Chí Công	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
KTV. Nguyễn Văn Hoà	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
Thư ký
ThS. Trương Lê Vân Ngọc	Trưởng phòng Nghiệp vụ Cục QLKCB
BsCKII. Cao Đức Phương	Chuyên viên chính phò ng Nghiệp vụ Cục QLKCB
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Thu Thảo	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Thân Văn Sỹ	Khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
ThS.BSNT. Đỗ Lê Anh Trung	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Lê Quý Thiện	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Ngọc	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
TS. Nguyễn Thị Thu Hằng	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Nguyễn Thị Yến	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Võ Hồng Quân	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS.BSNT. Vũ Ngọc Dương	Trung tâm Điện quang Bệnh viện Bạch Mai
ThS. Đỗ Thị Huyền Trang	Cục QLKCB

LỜI NÓI ĐẦU

“Hướng dẫn quy trình kỹ thuật Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp” đã được Bộ trưởng Bộ Y tế ký, ban hành tại Quyết định số 25/QĐ-BYT ngày 03/11/20214. Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật này làm căn cứ để các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh và nhân viên y tế triển khai áp dụng và thực hiện các kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh về chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp.

Chuyên ngành Điện quang chẩn đoán và can thiệp hiện đại không ngừng phát triển và đóng vai trò then chốt trong công tác khám, chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lý nội khoa và ngoại khoa. Với sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ hình ảnh y học như X-quang kỹ thuật số, chụp cắt lớp vi tính, cộng hưởng từ và đặc biệt là can thiệp dưới hướng dẫn hình ảnh, yêu cầu về chuẩn hóa kỹ thuật, quy trình thực hành và đảm bảo an toàn người bệnh ngày càng trở nên cấp thiết, nhằm mục đích cập nhật, bổ sung những tiến bộ khoa học kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh và tiếp tục chuẩn hóa quy trình thực hiện kỹ thuật khám bệnh, chữa bệnh về Điện quang, Bộ Y tế đã giao một số bệnh viện làm đầu mối xây dựng Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật về Điện quang gồm Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện K, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Phụ Sản Trung ương và Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM …, trong đó, Bệnh viện Bạch Mai (Trung tâm Điện quang) được giao làm đầu mối tổng hợp chung. Các bệnh viện được giao đã huy động và phân công các phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ về Điện quang để biên soạn Hướng dẫn quy trình kỹ thuật; tổ chức họp hội đồng khoa học trong bệnh viện để nghiệm thu; thực hiện biên tập, hoàn thiện theo ý kiến của Hội đồng chuyên môn nghiệm thu do Bộ Y tế thành lập và chịu trách nhiệm về chuyên môn kỹ thuật quy định trong Hướng dẫn quy trình kỹ thuật. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật đã được các thành viên biên soạn rà soát theo hướng dẫn hiện có, tham khảo các tài liệu trong nước, nước ngoài để cập nhật.

Bộ Y tế đã thành lập Hội đồng chuyên môn nghiệm thu Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về Điện quang với sự tham gia của đại diện một số Vụ, Cục chức năng của Bộ Y tế, các thành viên chuyên môn là các phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa hàng đầu về Điện quang. Các thành viên chuyên môn đã làm việc với tinh thần trách nhiệm, đóng góp về thời gian, trí tuệ, kinh nghiệm để góp ý, nghiệm thu Hướng dẫn quy trình kỹ thuật. “Hướng dẫn Quy trình kỹ thuật về điện quang can thiệp thuộc Chương Điện quang - Tập 1” được xây dựng cho các kỹ thuật Điện quang can thiệp, bao gồm các thủ thuật chẩn đoán và điều trị dưới hướng dẫn hình ảnh như sinh thiết, dẫn lưu, đốt u, nút mạch...có trong Phụ lục số 02 đồng thời có tên (trùng hoặc tên khác nhưng bản chất kỹ thuật và quy trình kỹ thuật thực hiện giống nhau) trong Phụ lục số 01 (của Thông tư số 23/2024/TT-BYT ngày 18 tháng 10 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành danh mục kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh), đã được Hội đồng chuyên môn nghiệm thu và được Bộ Y tế ban hành với tổng số 233 quy trình kỹ thuật, thay thế các quy trình kỹ thuật Điện quang can thiệp, bao gồm các thủ thuật chẩn đoán và điều trị dưới hướng dẫn hình ảnh như sinh thiết, dẫn lưu, đốt u, nút mạch...trong Hướng dẫn quy trình kỹ thuật Chẩn đoán hình ảnh và Điện quang can thiệp” ban hành tại Quyết định số 25/QĐ-BYT ngày 03/11/20214 của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Bộ Y tế xin trân trọng cảm ơn sự đóng góp tích cực và hiệu quả của các chuyên gia về Điện quang đặc biệt là tập thể lãnh đạo và nhóm thư ký biên soạn và nghiệm thu của Bệnh viện Bạch Mai (Trung tâm Điện quang).

Trong quá trình biên tập khó tránh được những sai sót, chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ quý độc giả đồng nghiệp để Tài liệu chuyên môn ngày một hoàn thiện hơn. Mọi ý kiến góp ý xin gửi về Cục Quản lý Khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, 138A phố Giảng Võ, phường Giảng Võ, Hà Nội.

Xin trân trọng cảm ơn!

GS.TS. Trần Văn Thuấn
THỨ TRƯỞNG BỘ Y TẾ

NGUYÊN TẮC ÁP DỤNG HƯỚNG DẪN QUY TRÌNH KỸ THUẬT

1. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật được xây dựng và ban hành theo từng chương, chuyên ngành; bao gồm các quy định về chỉ định, chống chỉ định, thận trọng, chuẩn bị thực hiện kỹ thuật, đến các bước thực hiện theo trình tự từ khi bắt đầu đến khi kết thúc thực hiện kỹ thuật.

2. Tài liệu chuyên môn Hướng dẫn quy trình kỹ thuật về điện quang can thiệp thuộc Chương Điện quang - Tập 1 được xây dựng và ban hành cho các kỹ thuật có trong Phụ lục số 02 Thông tư số 23/2024/TT BYT đồng thời có tên (trùng hoặc tên khác nhưng bản chất kỹ thuật và quy trình kỹ thuật thực hiện giống nhau) trong Phụ lục số 01 Thông tư số 23/2024/TT-BYT. Quy trình kỹ thuật của kỹ thuật có tên trong cột số 3 được áp dụng đối với các kỹ thuật có tên trong cột số 5 của Phụ lục về Danh mục kỹ thuật được ban hành kèm theo Quyết định này.

3. Quy định về thời gian thực hiện kỹ thuật, nhân lực (chức danh chuyên môn nghề nghiệp, số lượng nhân lực), thuốc, thiết bị y tế… trong Hướng dẫn quy trình kỹ thuật do Bộ Y tế ban hành dựa trên tính phổ biến, thường quy thực hiện tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trong thực tế triển khai, căn cứ diễn biến lâm sàng, tình trạng người bệnh, điều kiện thực tế của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, việc triển khai kỹ thuật có thể cần huy động thêm nhân lực chuyên môn, bổ sung thuốc, thiết bị y tế..., tăng thời gian thực hiện kỹ thuật…

4. Chỉ sử dụng các thuốc, thiết bị y tế… được cấp phép lưu hành theo quy định hiện hành.

5. Trong quá trình triển khai áp dụng Hướng dẫn quy trình kỹ thuật, nếu thấy các bất cập hoặc nhu cầu cần sửa đổi, bổ sung, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chủ động cập nhật và ban hành Hướng dẫn quy trình kỹ thuật, đồng thời báo cáo, đề xuất Bộ Y tế (Cục QLKCB) về việc cập nhật để ban hành áp dụng trong cả nước.

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU

NGUYÊN TẮC ÁP DỤNG HƯỚNG DẪN QUY TRÌNH KỸ THUẬT

PHỤ LỤC DANH MỤC KỸ THUẬT VỀ ĐIỆN QUANG

PHẦN 1: CAN THIỆP DƯỚI HƯỚNG DẪN X-QUANG TĂNG SÁNG

1. CHỤP ĐỘNG MẠCH NÃO DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

2. CHỤP MẠCH VÙNG ĐẦU MẶT CỔ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

3. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHỦ NGỰC DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

4. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHỦ BỤNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

5. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHẬU DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

6. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

7. CHỤP ĐỘNG MẠCH PHỔI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

8. CHỤP ĐỘNG MẠCH PHẾ QUẢN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

9. CHỤP ĐỘNG MẠCH GAN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

10. CHỤP ĐỘNG MẠCH TẠNG (GAN, LÁCH, THẬN, TỬ CUNG, SINH DỤC..) DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

11. CHỤP ĐỘNG MẠCH MẠC TREO DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

12. CHỤP TĨNH MẠCH TẠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

13. CHỤP TĨNH MẠCH LÁCH-CỬA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

14. CHỤP TĨNH MẠCH NGOẠI BIÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

15. CHỤP ĐỘNG MẠCH CÁC LOẠI CHỌC KIM TRỰC TIẾP DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

16. CHỤP VÀ CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH CHỦ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

17. NONG VÀ ĐẶT STENT CHO ĐỘNG MẠCH CHI (TRÊN, DƯỚI) DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

18. CHỤP VÀ NONG ĐỘNG MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

19. CHỤP VÀ NONG ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

20. CHỤP VÀ NÚT MẠCH DỊ DẠNG MẠCH CHI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

21. CHỤP VÀ NONG CẦU NỐI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

22. CHỤP VÀ CAN THIỆP TĨNH MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

23. CHỤP VÀ CAN THIỆP TĨNH MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

24. CHỤP VÀ LẤY MÁU TĨNH MẠCH THƯỢNG THẬN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

25. CHỤP VÀ ĐẶT LƯỚI LỌC TĨNH MẠCH CHỦ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

26. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

27. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH GAN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

28. CHỤP VÀ NÚT HỆ TĨNH MẠCH CỬA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

29. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH PHẾ QUẢN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

30. CHỤP VÀ CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH PHỔI X-QUANG TĂNG SÁNG

31. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH MẠC TREO X-QUANG TĂNG SÁNG

32. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U CƠ TRƠN TỬ CUNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

33. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ LẠC NỘI MẠC TRONG CƠ TỬ CUNG DƯỚI X- QUANG TĂNG SÁNG

34. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH TỬ CUNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

35. CHỤP VÀ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH TINH DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

36. CHỤP VÀ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH BUỒNG TRỨNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

37. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH LÁCH DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

38. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH TÁ TỤY DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

39. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH THẬN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

40. NÚT ĐỘNG MẠCH ĐIỀU TRỊ CẦM MÁU CÁC TẠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

41. CHỤP VÀ NÚT MẠCH TIỀN PHẪU CÁC KHỐI U DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

42. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ CHẢY MÁU MŨI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

43. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U XƠ MŨI HỌNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

44. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH VÙNG ĐẦU MẶT CỔ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

45. ĐỔ XI MĂNG CỘT SỐNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

46. TIÊM PHÁ ĐÔNG KHỚP VAI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

47. ĐIỀU TRỊ TIÊM GIẢM ĐAU CỘT SỐNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

48. ĐIỀU TRỊ TIÊM GIẢM ĐAU KHỚP DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

49. ĐIỀU TRỊ U XƯƠNG DẠNG XƯƠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

50. ĐIỀU TRỊ CÁC TỔN THƯƠNG XƯƠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

51. ĐẶT BUỒNG TRUYỀN HÓA CHẤT DƯỚI DA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

52. MỞ THÔNG DẠ DÀY QUA DA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

53. ĐIỀU TRỊ TIÊM XƠ TRỰC TIẾP QUA DA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

54. ĐIỀU TRỊ TẮC MẠCH TRỰC TIẾP QUA DA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

55. THÁO LỒNG RUỘT DƯỚI HƯỚNG DẪN CỦA X-QUANG TĂNG SÁNG

56. ĐIỀU TRỊ THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM QUA DA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

57. DẪN LƯU ĐƯỜNG MẬT DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

58. CHỤP VÀ ĐẶT STENT ĐƯỜNG MẬT DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

59. DẪN LƯU ÁP XE Ổ BỤNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

60. DẪN LƯU DỊCH Ổ BỤNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

61. DẪN LƯU ÁP-XE CÁC TẠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

62. DẪN LƯU BỂ THẬN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

63. ĐẶT STENT NIỆU QUẢN (DOUBLE-J)

64. ĐIỀU TRỊ HẸP, TẮC DẠ DÀY-TÁ TRÀNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

65. ĐIỀU TRỊ HẸP, TẮC ĐẠI TRÀNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

66. NONG VÀ ĐẶT STENT ĐIỀU TRỊ HẸP TẮC VỊ TRÀNG BẰNG ĐIỆN QUANG CAN THIỆP DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

67. SINH THIẾT ĐƯỜNG MẬT QUA DA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

PHẦN 2: CAN THIỆP DƯỚI HƯỚNG DẪN SỐ HÓA XÓA NỀN

68. CHỤP ĐỘNG MẠCH NÃO SỐ HÓA XÓA NỀN

69. CHỤP ĐỘNG MẠCH VÙNG ĐẦU MẶT CỔ SỐ HÓA XÓA NỀN

70. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHỦ SỐ HÓA XÓA NỀN

71. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHẬU SỐ HÓA XÓA NỀN

72. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

73. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

74. CHỤP ĐỘNG MẠCH PHỔI SỐ HÓA XÓA NỀN

75. CHỤP ĐỘNG MẠCH PHẾ QUẢN SỐ HÓA XÓA NỀN

76. CHỤP ĐỘNG MẠCH TỦY SỐ HÓA XÓA NỀN

77. CHỤP ĐỘNG MẠCH TẠNG (GAN, LÁCH, THẬN, TỬ CUNG, SINH DỤC...) SỐ HÓA XÓA NỀN

78. CHỤP ĐỘNG MẠCH MẠC TREO SỐ HÓA XÓA NỀN

79. CHỤP HỆ THỐNG TĨNH MẠCH TẠNG SỐ HÓA XÓA NỀN

80. CHỤP TĨNH MẠCH LÁCH-CỬA SỐ HÓA XÓA NỀN

81. CHỤP TĨNH MẠCH LÁCH-CỬA ĐO ÁP LỰC SỐ HÓA XÓA NỀN

82. CHỤP TĨNH MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

83. CHỤP TĨNH MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

84. CHỤP ĐỘNG MẠCH CÁC LOẠI CHỌC KIM TRỰC TIẾP SỐ HÓA XÓA NỀN.

85. CHỤP VÀ CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH CHỦ NGỰC SỐ HÓA XÓA NỀN

86. CHỤP VÀ CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH CHỦ BỤNG SỐ HÓA XÓA NỀN

87. CHỤP VÀ NONG ĐỘNG MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

88. CHỤP VÀ NONG ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

89. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

90. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

91. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

92. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

93. CHỤP VÀ NONG CẦU NỐI MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

94. CHỤP VÀ NONG CẦU NỐI MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

95. CHỤP VÀ CAN THIỆP TĨNH MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

96. CHỤP VÀ CAN THIỆP TĨNH MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

97. ĐIỀU TRỊ SUY TĨNH MẠCH CHI DƯỚI BẰNG ĐỐT SÓNG RF, LAZER

98. CHỤP VÀ ĐIỀU TRỊ BƠM THUỐC TIÊU SỢI HUYẾT TẠI CHỖ MẠCH CHI QUA ỐNG THÔNG SỐ HÓA XÓA NỀN.

99. CHỤP VÀ ĐIỀU TRỊ LẤY HUYẾT KHỐI QUA ỐNG THÔNG ĐIỀU TRỊ TẮC MẠCH CHI SỐ HÓA XÓA NỀN

100. CHỤP VÀ LẤY MÁU TĨNH MẠCH THẬN, TUYẾN THƯỢNG THẬN SỐ HÓA XÓA NỀN

101. CHỤP VÀ ĐẶT LƯỚI LỌC TĨNH MẠCH CHỦ SỐ HÓA XÓA NỀN

102. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U GAN SỐ HÓA XÓA NỀN

103. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH GAN SỐ HÓA XÓA NỀN

104. CHỤP NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN (TACE)

105. CHỤP VÀ NÚT HỆ TĨNH MẠCH CỬA GAN SỐ HÓA XÓA NỀN

106. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH PHẾ QUẢN SỐ HÓA XÓA NỀN

107. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH PHỔI SỐ HÓA XÓA NỀN

108. CHỤP VÀ NÚT MẠCH MẠC TREO TRÀNG TRÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

109. CHỤP VÀ NÚT MẠCH MẠC TREO TRÀNG DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

110. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U XƠ TỬ CUNG SỐ HÓA XÓA NỀN

111. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ LẠC NỘI MẠC TRONG CƠ TỬ CUNG SỐ HÓA XÓA NỀN

112. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH TỬ CUNG SỐ HÓA XÓA NỀN

113. CHỤP VÀ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH TINH SỐ HÓA XÓA NỀN

114. CHỤP VÀ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH BUỒNG TRỨNG SỐ HÓA XÓA NỀN

115. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH LÁCH SỐ HÓA XÓA NỀN

116. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH THÂN TẠNG, TÁ TỤY SỐ HÓA XÓA NỀN

117. CHỤP, NONG ĐỘNG MẠCH MẠC TREO TRÀNG TRÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

118. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH MẠC TREO TRÀNG TRÊN SỐ HÓA XÓA NỀN

119. CHỤP, NONG ĐỘNG MẠCH MẠC TREO TRÀNG DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

120. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH MẠC TREO TRÀNG DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

121. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐỘNG MẠCH THẬN SỐ HÓA XÓA NỀN

122. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG ĐỘNG MẠCH THẬN SỐ HÓA XÓA NỀN

123. CHỤP VÀ NÚT MẠCH BẰNG HẠT TẢI GẮN HÓA CHẤT ĐIỀU TRỊ U GAN SỐ HÓA XÓA NỀN

124. CHỤP VÀ TẠO LUỒNG THÔNG CỬA CHỦ QUA DA (TIPS) SỐ HÓA XÓA NỀN

125. CHỤP VÀ ĐIỀU TRỊ GIÃN TĨNH MẠCH DẠ DÀY QUA SHUNT VỊ-THẬN SỐ HÓA XÓA NỀN

126. CHỤP VÀ ĐIỀU TRỊ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH THỰC QUẢN XUYÊN GAN QUA DA DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

127. CHỤP VÀ SINH THIẾT GAN QUA TĨNH MẠCH TRÊN GAN SỐ HÓA XÓA NỀN

128. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH ĐIỀU TRỊ CẦM MÁU CÁC TẠNG SỐ HÓA XÓA NỀN

129. CHỤP VÀ BƠM DƯỢC CHẤT PHÓNG XẠ, HẠT PHÓNG XẠ ĐIỀU TRỊ KHỐI U SỐ HÓA XÓA NỀN

130. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH CÁC TẠNG SỐ HÓA XÓA NỀN

131. CHỤP VÀ NÚT PHÌNH ĐỘNG MẠCH NÃO SỐ HÓA XÓA NỀN

132. CHỤP VÀ ĐIỀU TRỊ PHÌNH ĐỘNG MẠCH NÃO BẰNG THAY ĐỔI DÒNG CHẢY SỐ HÓA XÓA NỀN

133. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG THÔNG ĐỘNG TĨNH MẠCH NÃO SỐ HÓA XÓA NỀN

134. CHỤP VÀ NÚT THÔNG ĐỘNG MẠCH CẢNH XOANG HANG SỐ HÓA XÓA NỀN

135. CHỤP VÀ NÚT THÔNG ĐỘNG TĨNH MẠCH MÀNG CỨNG SỐ HÓA XÓA NỀN

136. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH TỦY SỐ HÓA XÓA NỀN

137. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH ĐỐT SỐNG SỐ HÓA XÓA NỀN

138. CHỤP VÀ NÚT MẠCH TIỀN PHẪU CÁC KHỐI U SỐ HÓA XÓA NỀN

139. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐIỀU TRỊ HẸP ĐỘNG MẠCH NGOÀI SỌ (MẠCH CẢNH, ĐỐT SỐNG) SỐ HÓA XÓA NỀN

140. CHỤP VÀ NONG HẸP ĐỘNG MẠCH NỘI SỌ SỐ HÓA XÓA NỀN

141. CHỤP, NONG VÀ ĐẶT STENT ĐIỀU TRỊ HẸP ĐỘNG MẠCH NỘI SỌ SỐ HÓA XÓA NỀN

142. CHỤP VÀ BƠM THUỐC TIÊU SỢI HUYẾT ĐƯỜNG ĐỘNG MẠCH ĐIỀU TRỊ

TẮC ĐỘNG MẠCH NÃO CẤP SỐ HÓA XÓA NỀN

143. CHỤP VÀ CAN THIỆP LẤY HUYẾT KHỐI ĐỘNG MẠCH NÃO SỐ HÓA XÓA NỀN

144. CHỤP VÀ CAN THIỆP CÁC BỆNH LÝ HỆ TĨNH MẠCH NÃO SỐ HÓA XÓA NỀN

145. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ CHẢY MÁU MŨI SỐ HÓA XÓA NỀN

146. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U XƠ MŨI HỌNG SỐ HÓA XÓA NỀN

147. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ BỆNH LÝ DỊ DẠNG MẠCH VÙNG ĐẦU MẶT CỔ VÀ HÀM MẶT SỐ HÓA XÓA NỀN

148. CHỤP VÀ LẤY MÁU TĨNH MẠCH TUYẾN YÊN CHỌN LỌC SỐ HÓA XÓA NỀN

149. TẠO HÌNH ĐỔ XI MĂNG CỘT SỐNG DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

150. TIÊM PHÁ ĐÔNG KHỚP VAI SỐ HÓA XÓA NỀN

151. TIÊM GIẢM ĐAU CỘT SỐNG BẰNG THUỐC DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

152. TIÊM GIẢM ĐAU KHỚP BẰNG THUỐC DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN

153. TIÊU HỦY U XƯƠNG DẠNG XƯƠNG SỐ HÓA XÓA NỀN

154. TIÊU HỦY CÁC TỔN THƯƠNG XƯƠNG SỐ HÓA XÓA NỀN

155. CHỤP VÀ NÚT ĐIỀU TRỊ KHỐI U TẠNG

156. ĐỐT SÓNG CAO TẦN (RFA) ĐIỀU TRỊ KHỐI U SỐ HÓA XÓA NỀN

157. ĐẶT BUỒNG TRUYỀN HÓA CHẤT DƯỚI DA SỐ HÓA XÓA NỀN

158. MỞ THÔNG DẠ DÀY QUA DA SỐ HÓA XÓA NỀN

159. ĐỐT SÓNG CAO TẦN (RF) DƯỚI SỐ HÓA XÓA NỀN ĐIỀU TRỊ SUY GIÃN TĨNH MẠCH CHI DƯỚI

160. TIÊM XƠ TĨNH MẠCH TRỰC TIẾP QUA DA SỐ HÓA XÓA NỀN

161. ĐIỀU TRỊ BƠM TẮC MẠCH TRỰC TIẾP QUA DA SỐ HÓA XÓA NỀN

162. TIÊU HỦY NHÂN NHẦY ĐIỀU TRỊ THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM QUA DA SỐ HÓA XÓA NỀN

163. DẪN LƯU ĐƯỜNG MẬT SỐ HÓA XÓA NỀN

164. NONG ĐẶT STENT ĐƯỜNG MẬT SỐ HÓA XÓA NỀN

165. DẪN LƯU ÁP XE Ở NGỰC DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

166. DẪN LƯU ÁP XE TRONG Ổ BỤNG DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

167. DẪN LƯU CÁC Ổ DỊCH Ở NGỰC DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

168. DẪN LƯU CÁC Ổ DỊCH TRONG Ổ BỤNG DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

169. DẪN LƯU ÁP XE CÁC TẠNG (GAN, LÁCH, THẬN, RUỘT THỪA VÀ TẠNG KHÁC) DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

170. DẪN LƯU BỂ THẬN DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

171. ĐẶT SONDE JJ SỐ HÓA XÓA NỀN

172. NONG VÀ ĐẶT STENT ĐIỀU TRỊ HẸP TẮC VỊ TRÀNG SỐ HÓA XÓA NỀN.

173. CAN THIỆP ĐIỀU TRỊ HẸP ĐẠI TRÀNG TRƯỚC VÀ SAU PHẪU THUẬT SỐ HÓA XÓA NỀN

174. NONG ĐẶT STENT THỰC QUẢN, DẠ DÀY SỐ HÓA XÓA NỀN

175. SINH THIẾT TRONG LÒNG ĐƯỜNG MẬT QUA DA SỐ HÓA XÓA NỀN

176. DIỆT HẠCH ĐIỀU TRỊ ĐAU DÂY V SỐ HÓA XÓA NỀN

177. CHỤP VÀ ĐIỀU TRỊ NÚT BÚI GIÃN TĨNH MẠCH DẠ DÀY NGƯỢC DÒNG (BRTO).

178. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ PHÌ ĐẠI LÀNH TÍNH TUYẾN TIỀN LIỆT SỐ HÓA XÓA NỀN

179. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH TRONG ĐIỀU TRỊ CHẢY MÁU DO UNG THƯ TUYẾN TIỀN LIỆT SỐ HÓA XÓA NỀN

180. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH TRONG ĐIỀU TRỊ CHẢY MÁU DO CÁC KHỐI U ÁC TÍNH VÙNG TIỂU KHUNG (UNG THƯ CỔ TỬ CUNG, UNG THƯ BÀNG QUANG KHÔNG CÓ CHỈ ĐỊNH PHẪU THUẬT, …) SỐ HÓA XÓA NỀN

181. CHỤP VÀ NÚT ĐIỀU TRỊ U PHỔI DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

182. CHỤP VÀ NÚT ĐIỀU TRỊ U TRUNG THẤT DƯỚI CHIẾU SỐ HÓA XÓA NỀN

183. ĐẶT STENT VÀ BƠM XI MĂNG ĐIỀU TRỊ XẸP ĐỐT SỐNG SỐ HÓA XÓA NỀN

PHẦN 3: CAN THIỆP DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

184. ĐỐT SÓNG CAO TẦN (RFA) ĐIỀU TRỊ U GAN DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

185. ĐỐT SÓNG CAO TẦN (RFA) ĐIỀU TRỊ KHỐI U DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

186. SINH THIẾT GAN DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

187. SINH THIẾT VÚ DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

188. SINH THIẾT LÁCH DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

189. SINH THIẾT THẬN DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

190. SINH THIẾT HẠCH (HOẶC U) DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

191. SINH THIẾT TUYẾN GIÁP DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

192. SINH THIẾT PHẦN MỀM DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

193. SINH THIẾT CÁC TẠNG DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

194. SINH THIẾT TUYẾN TIỀN LIỆT QUA TRỰC TRÀNG DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

195. ĐỐT SÓNG CAO TẦN (RFA) ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

196. BƠM CỒN TRỰC TIẾP VÀO KHỐI U HOẶC NANG DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

197. TIÊM XƠ KHỐI U DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

198. SINH THIẾT PHỔI/MÀNG PHỔI DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

199. CHỌC HÚT TUYẾN GIÁP DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

200. CHỌC HÚT HẠCH (HOẶC U) DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

201. CHỌC NANG TUYẾN GIÁP DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

202. CHỌC HÚT NANG VÚ DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

203. CHỌC HÚT NANG VÀ TIÊM XƠ NANG DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

204. CHỌC HÚT DỊCH Ổ KHỚP DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

205. CHỌC HÚT ỐI DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

206. CHỌC HÚT DỊCH MÀNG TIM DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

207. CHỌC HÚT Ổ DỊCH, ÁP XE DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

208. CHỌC HÚT TẾ BÀO DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

209. CHỌC MẠCH MÁU DƯỚI HƯỚNG DẪN SIÊU ÂM

210. DẪN LƯU CÁC Ổ DỊCH TRONG Ổ BỤNG DƯỚI HƯỚNG DẤN SIÊU ÂM

211. DẪN LƯU DỊCH, ÁP XE, NANG DƯỚI HƯỚNG DẤN SIÊU ÂM

PHẦN 4: CAN THIỆP DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH VÀ CỘNG HƯỞNG TỪ VÀ CAN THIỆP KHÁC

212. ĐỐT SÓNG CAO TẦN (RFA) ĐIỀU TRỊ CÁC U TẠNG DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

213. SINH THIẾT PHỔI, MÀNG PHỔI DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

214. SINH THIẾT TRUNG THẤT DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

215. SINH THIẾT GAN DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

216. SINH THIẾT THẬN DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

217. SINH THIẾT LÁCH DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

218. SINH THIẾT TỤY DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

219. SINH THIẾT XƯƠNG DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

220. SINH THIẾT CỘT SỐNG DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

221. SINH THIẾT NÃO DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

222. SINH THIẾT PHẦN MỀM DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

223. SINH THIẾT TẠNG HAY KHỐI Ổ BỤNG DƯỚI CẮT LỚP VI TÍNH

224. CHỌC HÚT ÁP XE NÃO DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

225. CHỌC HÚT Ổ DỊCH DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

226. CHỌC HÚT Ổ ÁP XE DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

227. CHỌC HÚT HẠCH HOẶC U DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

228. DẪN LƯU CÁC Ổ DỊCH TRONG Ổ BỤNG DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

229. DẪN LƯU DỊCH, ÁP XE, NANG DƯỚI HƯỚNG DẪN CẮT LỚP VI TÍNH

230. SINH THIẾT TUYẾN VÚ DƯỚI HƯỚNG DẪN CỘNG HƯỞNG TỪ

231. ĐỐT U XƠ TỬ CUNG BẰNG SÓNG SIÊU ÂM HỘI TỤ TẦN SỐ CAO DƯỚI HƯỚNG DẪN CỘNG HƯỞNG TỪ (HIFU)

232. ĐIỀU TRỊ KHỐI U BẰNG SÓNG SIÊU ÂM HỘI TỤ TẦN SỐ CAO DƯỚI HƯỚNG DẪN CỘNG HƯỞNG TỪ (HIFU

233. CHỌC SINH THIẾT VÚ DƯỚI ĐỊNH VỊ NỔI (STEREOTAXIC) DƯỚI X-QUANG TUYẾN VÚ

PHỤ LỤC

DANH MỤC KỸ THUẬT VỀ ĐIỆN QUANG

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt	Tiếng Anh	Tiếng Việt
CHT		Cộng hưởng từ
CLVT		Cắt lớp vi tính
BS		Bác sỹ
DSA		Chụp mạch số hóa xóa nền
ĐM		Động mạch
TM		Tĩnh mạch
TSLTTTL		Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt
NB		Người bệnh
PACS	Picture Archiving and Communication System	Hệ thống lưu trữ và Truyền tải hình ảnh

PHẦN 1:

CAN THIỆP DƯỚI HƯỚNG DẪN X-QUANG TĂNG SÁNG

1. CHỤP ĐỘNG MẠCH NÃO DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch não là chụp có bơm thuốc đối quang chứa i-ốt qua ống thông để hiển thị hệ động và tĩnh mạch não.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng mạch não: phình động mạch não, thông động tĩnh mạch não, …

- Các bệnh lý mạch máu não: hẹp động mạch não…

- Đánh giá mạch máu cấp máu khối u não trong và ngoài trục.

- Thử nghiệm nút mạch để đánh giá tuần hoàn bàng hệ

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính

- Người bệnh có tiền sử dị ứng rõ ràng với thuốc đối quang i-ốt

- Phụ nữ có thai.

- Rối loạn huyết động.

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Ống nong: Introducer 4-5F

- Dây dẫn: Guidewire 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm ngửa hoặc nghiêng, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm trên bàn chụp X-quang tăng sáng, đặt đường truyền tĩnh mạch, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2.

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân khi làm thủ thuật

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

- Bác sỹ rửa tay, mặc áo, đi găng vô khuẩn, trải bộ toan chụp mạch vô khuẩn, bọc túi nilon vô khuẩn vào các thiết bị trong phòng chụp (bàn điều khiển, tấm chì,…)

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch cảnh gốc. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ chọc.

- Chọc kim và đặt ống mở đường vào động mạch

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh trong: luồn ống thông động mạch qua ống đặt lòng mạch lên động mạch cảnh trong bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 10ml, tốc độ 4ml/s, áp lực 500 PSI. Ghi hình và chụp phim hàng loạt (sê-ri) tập trung sọ não tư thế thẳng, nghiêng hoàn toàn và tư thế chếch 45 độ.

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh ngoài: luồn ống thông động mạch tới động mạch cảnh ngoài bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 500 PSI.

Ghi hình và chụp phim hàng loạt tập trung sọ não tư thế thẳng và nghiêng hoàn toàn.

- Để chụp chọn lọc động mạch đốt sống: luồn ống thông Vertebral 4-5F, tới động mạch đốt sống (thường bên trái) bơm thuốc đối quang, với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 500PSI. Ghi hình và chụp phim sê-ri tập trung sọ não hố sau tư thế nghiêng hoàn toàn và tư thế thẳng với bóng chếch đầu đuôi 25 độ và tư thế chếch 45 độ.

- Có thể tiến hành chụp 3D tùy theo bệnh lý và vị trí tổn thương.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống mở đường vào lòng mạch (ống đặt lòng mạch) ra khỏi lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó băng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch cảnh trong, động mạch

đốt sống, hệ thống động mạch não trước, não giữa và não sau hai bên.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Trong khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách động mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách động mạch, xử trí: ngừng thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, nếu ngừng chảy máu thì có thể tiến hành lại sau 1-2 tuần.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng

- Tai biến liên quan đến thuốc cản quang: Xử trí cấp cứu theo Thông tư 51 của Bộ Y tế (ngày 29/12/2017) và “Quy trình chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang” trong “Hướng dẫn quy trình kỹ thuật Chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp”

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu.

- Trường hợp nghi tắc động mạch do máu cục do bong các mảng xơ vữa (hiếm gặp) cần có khám xét kịp thời để xử trí của bác sỹ chuyên khoa. Có thể bơm thuốc tiêu sợi huyết hoặc lấy máu cục bằng điện quang can thiệp nội mạch.

- Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng can thiệp nội mạch hoặc ngoại khoa lấy dị vật.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

3. Yarlagadda, Vidhush, et al. "Ureteral embolization to prevent thrombotic obstruction of nephrostomy catheters in the context of refractory hemorrhagic radiation cystitis with severe vesicoureteral reflux." Case Reports in Urology 2016 (2016).

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

2. CHỤP MẠCH VÙNG ĐẦU MẶT CỔ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch vùng đầu – mặt – cổ là kỹ thuật chụp có bơm thuốc đối quang i-ốt qua ống thông để hiển thị hệ động và tĩnh vùng đầu mặt cổ. Vùng đầu mặt cổ và hàm mặt thông thường được cấp máu từ hệ động mạch cảnh ngoài và dưới đòn, tuy nhiên khi có bệnh lý vùng này có thể được cấp máu từ nhánh động mạch cảnh trong hoặc đốt sống thân nền.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng mạch vùng đầu cổ: thông động tĩnh mạch, giả phình động mạch…

- Đánh giá mạch máu cấp máu khối u vùng đầu mặt cổ.

- Chảy máu do các nguyên nhân: chấn thương, xâm lấn khối u, chảy máu mũi.

- Đánh giá tuần hoàn bàng hệ

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ DỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Ống nong: Introducer 4-5F

- Dây dẫn: Guidewire 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%),

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật hoặc trẻ nhỏ

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ. Chọc kim và mở đường vào động mạch

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh ngoài: luồn ống thông động mạch tới động mạch cảnh ngoài bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 500 PSI. Ghi hình và chụp phim hàng loạt (sê-ri) tập trung sọ não tư thế thẳng và nghiêng hoàn toàn.

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh trong: luồn ống thông động mạch qua ống đặt lòng mạch lên động mạch cảnh trong bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 10ml, tốc độ 4ml/s, áp lực 500 PSI. Ghi hình và chụp phim sê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng, nghiêng hoàn toàn và tư thế chếch 45 độ.

- Để chụp chọn lọc động mạch đốt sống: luồn ống thông Vertebral 4-5F, tới động mạch đốt sống (thường bên trái) bơm thuốc đối quang, với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 500PSI. Ghi hình và chụp phim hàng loạt (sê-ri) tập trung sọ não hố sau tư thế nghiêng hoàn toàn và tư thế thẳng với bóng chếch đầu đuôi 25 độ và tư thế chếch 45 độ.

- Có thể tiến hành chụp 3D tùy theo bệnh lý

- Để chụp động mạch dưới đòn: Luồn ống thông tới động mạch dưới đòn hoặc chọn lọc vào thân giáp nhị cổ vai để bơm thuốc.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống thông lòng mạch (ống đặt lòng mạch) ra khỏi lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để

cầm máu, sau đó băng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kêt quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch cảnh trong, động mạch cảnh ngoài, động mạch đốt sống, hệ thống động mạch não trước, não giữa và não sau hai bên.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Trong khi làm thủ thuật

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

3. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHỦ NGỰC DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp quai động mạch chủ và động mạch chủ ngực là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được quai động mạch chủ với các động mạch lớn xuất phát ra như động mạch thân cánh tay đầu, động mạch cảnh trái, động mạch dưới đòn trái và động mạch chủ ngực

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh bẩm sinh và mắc phải của quai động mạch chủ, động mạch chủ ngực và các động mạch xuất phát từ quai động mạch chủ: hẹp động mạch, phình động mạch, thông động tĩnh mạch, u mạch, kém phát triển mạch…

- Thiếu máu não

- Chấn thương vùng ngực, phổi có nghi tổn thương mạch

- Các khối u vùng lồng ngực trung thất

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ DỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Ống nong: Introducer 4-5F

- Dây dẫn: Guidewire 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Thực hiện kỹ thuật

- Sát khuẩn, gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

- Chọc kim và đặt bộ mở đường vào động mạch 4-5F. Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Chụp quai động mạch chủ

+ Luồn ống thông động mạch qua ống vào lòng mạch (ống đặt lòng mạch) lên động mạch chủ bụng, động mạch chủ ngực, đưa đầu ống thông qua quai động mạch chủ tới gần xoang van động mạch chủ (không đề tì sát đầu ống thông vào thành mà để cách van 2cm).

+ Bơm 30-40ml thuốc đối quang vào mạch bằng máy bơm với tốc độ 15-20ml/s áp lực cao tránh nhiễu ảnh cử động từ nhịp đập tim.

+ Ghi hình và chụp phim: chụp sêri với máy X-quang tăng sáng truyền hình, tập trung vào vùng quai động mạch chủ và các mạch máu lớn xuất phát từ đây (động mạch thân cánh tay đầu, động mạch cảnh trái, động mạch dưới đòn). Để hiện rõ quai động mạch chủ và các nhánh mạch tách ra từ quai thường chụp chếch trước trái

- Chụp động mạch chủ ngực:

+ Tiến hành kỹ thuật như trên, nhưng đầu ống thông được kéo lùi hơn và khi ghi hình tập trung vào vùng động mạch chủ ngực: có thể chụp chếch trước trái hoặc chụp thẳng.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống đặt lòng mạch ra khỏi lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó bằng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch chủ lên, động mạch chủ xuống, cung động mạch chủ và các nhánh lớn xuất phát từ cung động mạch chủ (ĐM cánh tay đầu, ĐM cảnh chung trái, ĐM dưới đòn trái).

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách động mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách động mạch, xử trí: ngừn thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, nếu ngừng chảy máu thì có thể tiến hành lại sau 1-2 tuần.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Tổn thương van động mạch chủ: gây ra bởi đầu vi ống thông hoặc dây dẫn chạm vào van. xử trí: cần kiểm soát tốt đầu vi ống thông và dây dẫn. Sử dụng ống thông đầu cuộn tròn. Nếu tổn thương mức độ nặng cần hội chẩn ý kiến chuyên khoa.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp nghi tắc động mạch do máu cục hay thuyên tắc do bong các mảng xơ vữa (hiếm gặp) cần có khám xét kịp thời để xử trí của bác sỹ chuyên khoa.

- Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

4. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHỦ BỤNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch chủ bụng dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được động mạch chủ bụng từ đoạn dưới hoành tới chỗ chia động mạch chậu gốc hai bên. Từ động mạch chủ bụng có thể thấy các động mạch xuất phát ra như: động mạch thân tạng, động mạch mạc treo tràng trên, động mạch thận, động mạch mạc treo tràng dưới, động mạch hạ vị, các đôi động mạch liên sườn và động mạch chậu gốc hai bên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh bẩm sinh và mắc phải của động mạch chủ bụng: hẹp động mạch, phồng đồng mạch, thông động tĩnh mạch, u mạch, kém phát triển mạch…

- Chấn thương vùng bụng, phổi có nghi tổn thương mạch

- Các khối u vùng bụng nghi có tổn thương mạch

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

- Chụp mạch để phục vụ ghép tạng

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Ống nong: Introducer 4-5F

- Dây dẫn: Guidewire 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống thông vào lòng mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Chọc kim và ống vào động mạch

- Để chụp động mạch chủ bụng: luồn ống thông động mạch qua ống vào lòng mạch đi lên động mạch chủ bụng, tới ngang mức đốt sống ngực T11 hoặc T12.

- Bơm 15-30 ml thuốc đối quang vào mạch bằng máy bơm với tốc độ 10-15ml/s áp lực cao.

- Ghi hình và chụp phim: chụp sêri với máy X-quang số hóa xóa nền, tập trung vào vùng động mạch chủ bụng, các thân và nhánh động mạch tách trực tiếp từ động mạch chủ bụng trên tư thế thẳng trước sau.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống vào lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó bằng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch chủ bụng trên động mạch thận, động mạch chủ bụng dưới động mạch thận, ngã ba chủ chậu và các nhánh lớn xuất phát từ cung động mạch chủ bụng (ĐM thân tạng, ĐM thận, ĐM mạc treo tràng trên)

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Khi làm thủ thuật

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Tổn thương van động mạch chủ: gây ra bởi đầu vi ống thông hoặc dây dẫn chạm vào van. Xử trí: cần kiểm soát tốt đầu vi ống thông và dây dẫn. Sử dụng ống thông đầu cuộn tròn. Nếu tổn thương mức độ nặng cần hội chẩn ý kiến chuyên khoa.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu.

- Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

5. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHẬU DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch chậu dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được đoạn tận động mạch chủ bụng và động mạch chậu gốc, chậu trong và chậu ngoài hai bên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh bẩm sinh và mắc phải của đoạn tận động mạch chủ bụng và động mạch

chậu gốc, chậu trong và chậu ngoài hai bên

- Chấn thương vùng chậu có nghi tổn thương mạch

- Các khối u vùng tiểu khung

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ DỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Ống nong: Introducer 4-5F

- Dây dẫn: Guidewire 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống đặt lòng mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch quay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Tiến hành kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch

- Chụp đoạn cuối động mạch chủ bụng, động mạch chậu hai bên

- Luồn ống thông 5F Pigtail tới ngang mức bờ trên L4.

- Bơm 15-30ml thuốc đối quang vào mạch bằng máy bơm, tốc độ 10-15ml/s với áp lực cao.

- Ghi hình và chụp phim: chụp hàng loạt (sê-ri) với máy X-quang tăng sáng truyền hình, tập trung vào vùng tiểu khung từ ngang mức L3 đến dưới xương mu hai bên.

- Chụp chọn lọc động mạch chậu gốc, chậu trong hoặc chậu ngoài từng bên

- Luồn ống thông 5F Cobra tới động mạch chậu gốc từng bên.

- Bơm 15ml thuốc đối quang vào mạch bằng máy bơm với áp lực 500 PSI, tốc độ (5ml/giây).

- Ghi hình và chụp phim: chụp sêri với máy X-quang tăng sáng truyền hình, tập trung vào vùng tiểu khung từ ngang mức L3 đến dưới xương mu hai bên.

- Có thể chụp chếch 25-30 độ để bộc lộ rõ chỗ chia nhánh động mạch chậu và động mạch đùi.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của ngã ba động mạch chủ – chậu, hệ thống động mạch chậu gốc, chậu trong và chậu ngoài hai bên.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Trong khi làm thủ thuật

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Do thuốc cản quang: tùy mức độ phản ứng, có thể cho thuốc chống dị ứng, hoặc chống nôn, chống sốc theo hướng dẫn chẩn đoán, xử trí của Bộ Y tế hiện hành.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Giả phồng động mạch: Nếu tổn thương giả phồng nhỏ có thể theo dõi. Nếu ổ giả phồng lớn (>2cm) cần bơm tắc ổ giả phồng bằng can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

- 2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 2.02 (2018): 90-92.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

6. CHỤP ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch chi dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được các hệ thống động mạch vùng chi trên hoặc chi dưới. Tùy theo yêu cầu có thể chụp riêng chi bên phải hoặc bên trái hoặc cả hai bên.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng mạch vùng chi

- Các bệnh lý chấn thương nghi có tổn thương mạch

- Đánh giá cấp máu khối u vùng chi

- Chụp mạch để chuẩn bị ghép chi

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ DỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Ống nong: Introducer 4-5F

- Dây dẫn: Guidewire 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Có thể chọn kỹ thuật chọc kim trực tiếp và kỹ thuật ống thông theo Seldinger

- Kỹ thuật chọc kim trực tiếp vào chi bên tổn thương với điều kiện tổn thương nằm ở dưới vị trí chọc kim (thường chọn chọc xuôi dòng, tuy nhiên có thể chọc ngược dòng). Thường chọc vị trí động mạch đùi chung, sau đó bơm thuốc qua kim chọc trực tiếp.

- Kỹ thuật Seldinger: đường vào xuôi dòng hoặc ngược dòng

- Với đường vào xuôi dòng: chọc và đặt ống vào lòng mạch từ động mạch đùi chung xuôi xuống chân

- Với đường vào ngược dòng: chọc và đặt ống mở đường vào lòng mạch từ động mạch đùi bên đối diện rồi sử dụng kỹ thuật Seldinger luồn ống thông sang bên chi đối diện cần chụp.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác từ động mạch nách, động mạch cánh tay hoặc động mạch quay.

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ

- Chọc kim động mạch

- Với kỹ thuật xuôi dòng: nối bơm thuốc trực tiếp vào ống mở đường vào lòng mạch

- Với kỹ thuật ngược dòng: luồn ống thông tới đoạn gốc xuất phát động mạch cần chụp: gốc động mạch chậu, gốc động mạch đùi chung, gốc động mạch khoeo để chụp động mạch khoeo và động mạch vùng dưới gối sau đó bơm thuốc qua ống thông.

- Có thể tiến hành chụp đuổi "Bolus tracing" hoặc chụp từng đoạn chi riêng biệt. Thể tích thuốc và tốc độ tiêm tùy thuộc cách thức chụp và tùy đoạn thăm khám

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch chi dưới từ ĐM đùi nông đến ĐM khoeo, ĐM chầy trước, ĐM chầy sau, các ĐM vùng bàn chân.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Trong khi làm thủ thuật

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Do thuốc đối quang: tùy mức độ phản ứng, có thể cho thuốc chống dị ứng, hoặc chống nôn, chống sốc.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018):90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

7. CHỤP ĐỘNG MẠCH PHỔI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch phổi dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiển thị ảnh được toàn bộ động mạch phổi: phễu, thân chung và động mạch phổi hai bên. Chụp động mạch phổi còn giúp chẩn đoán hình thái và huyết động học bằng việc đo các thông số như áp lực máu, độ bão hòa oxy.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh bẩm sinh và mắc phải của hệ mạch phổi: hẹp tắc động mạch phổi, teo hay giãn động mạch phổi, thông động tĩnh mạch phổi, đảo chiều vị trí…

- Chấn thương vùng ngực nghi tổn thương mạch phổi

- Các khối u ở phổi, trung thất nghi có xâm lấn mạch máu

- Chụp mạch phổi để chuẩn bị ghép phổi

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5 Vật tư y tế đặc biệt

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Ống thông chụp mạch hình đuôi lợn (pigtail) nhiều lỗ bên

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger, đường vào của ống thông thường từ tĩnh mạch đùi.

- Trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác như từ tĩnh mạch cánh tay, dưới đòn...

- Tiến hành kỹ thuật

- Sát trùng và gây tê vùng bẹn

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch 4-5F

- Luồn ống thông 4 hoặc 5F từ tĩnh mạch đùi, qua tĩnh mạch chủ dưới tới tâm nhĩ phải rồi vào tâm thất phải. Tùy từng yêu cầu chẩn đoán của từng động mạch phổi mà đặt đầu ống thông ở vị trí thích hợp như phễu động mạch phổi, thân chung động mạch phổi, hoặc từng bên động mạch phổi phải và trái để chụp.

- Bơm thuốc đối quang vào mạch bằng máy bơm với áp lực cao 500 PSI, thể tích và tốc độ bơm tùy thuộc vị trí đặt đầu ống thông (đặt ở phễu động mạch phổi thì thể tích bơm khoảng 30ml với tốc độ 10ml/ giây).

- Ghi hình và chụp phim: chụp sêri với máy X-quang tăng sáng truyền hình, tập trung vào từng trường phổi, ghi hình các thì động mạch, nhu mô và thì tĩnh mạch.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống vào lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 10 phút để cầm máu, sau đó bằng ép trong 4 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch phổi từ thân chung đến động mạch phổi phải, động mạch phổi trái và các động mạch phân thùy phổi.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách tĩnh mạch gây chảy máu: xử trí đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, khi ngừng chảy máu thì có thể tiến hành chọc tĩnh mạch bên đối diện.

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Các rối loạn tim mạch: ngoại tâm thu, loạn nhịp, ngừng tim… do đầu ống thông hoặc dây dẫn kích thích vào tim. Xử trí bằng cách kiểm soát đầu vi ống thông và dây dẫn tránh vào vùng gây kích thích rối loạn nhịp, có thể bơm thử thuốc đối quang trước để kiểm tra vị trí đầu vi ống thông. Nếu nặng phải sử dụng máy chống rung và tạo nhịp.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Tổn thương van tim và cơ tim: Gây ra bởi đầu vi ống thông. Cần theo dõi chảy máu, thủng cơ tim... Xử trí cần kiểm soát đầu ống thông và có thể lựa chọn đầu vi ống thông cuộn tròn hoặc nhiều lỗ bên. Nếu mức độ nặng gây chảy máu cần xử trí bằng ngoại khoa.

- Sau khi tiến hành kỹ thuật

+ Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

+ Trường hợp nghi tắc tĩnh mạch do máu cục (hiếm gặp) cần có khám xét kịp thời để xử trí của bác sỹ chuyên khoa.

+ Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

+ Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

8. CHỤP ĐỘNG MẠCH PHẾ QUẢN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch phế quản dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được các động mạch phế quản phổi hai bên. Các bệnh lý mạch phế quản đôi khi được bàng hệ từ các nhánh nối của động mạch ngực trong, động mạch dưới đòn hoặc động mạch liên sườn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Ho ra máu nghi ngờ giãn động mạch phế quản, hang lao, nấm phổi...

- Viêm, giãn phế quản mạn tính nghi có tổn thương mạch phế quản

- Các bệnh lý chấn thương nghi có tổn thương mạch phế quản

- Đánh giá cấp máu khối u.

- Chụp mạch để chuẩn bị ghép phổi

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Ống thông chụp mạch hình đuôi lợn (pigtail) nhiều lỗ bên

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào lòng mạch, có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch quay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Tiến hành kỹ thuật

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ.

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch.

- Luồn ống thông tới động mạch chủ đoạn dưới quai rồi chọn lọc động mạch phế quản hai bên, ngang mức đốt sống ngực T4-5, rồi tiến hành bơm thuốc. Thể tích bơm 6ml, tốc độ 1.5-2ml/s. Có thể tiến hành bơm tay hoặc bơm máy với áp lực 250PSI.

- Đôi khi cần tiến hành chụp các thân động mạch liên sườn trên, động mạch liên sườn, động mạch vú trong, động mạch hoành dưới để tìm các tuần hoàn bàng hệ cấp máu tổn thương.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống đặt lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó bằng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của cung động mạch chủ và các nhánh chính xuất phát từ cung động mạch chủ (tìm kiếm các vòng nối ngoài hệ phế quản), các động mạch phế quản phải và trái.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Khi làm thủ thuật

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: Bơm chọn lọc Nimodipin hoặc Nitroglycerin gây giãn mạch.

- Sau khi tiến hành kỹ thuật

+ Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

+ Trường hợp nghi tắc động mạch do máu cục hay thuyên tắc do bong các mảng xơ vữa (hiếm gặp) cần có khám xét kịp thời để xử trí của bác sỹ chuyên khoa.

+ Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí can thiệp nội mạch hoặc bằng ngoại khoa lấy dị vật.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

9. CHỤP ĐỘNG MẠCH GAN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch gan dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được các động mạch thân tạng, động mạch gan chung, động mạch gan riêng, động mạch gan phải và trái và các nhánh của nó trong gan. Chụp mạch gan giúp chẩn đoán tăng sinh mạch các khối u, các bệnh lý dị dạng mạch và để định hướng điều trị nút mạch.

2. CHỈ ĐỊNH

- Đánh giá cấp máu các bệnh lý khối u gan

- Nghi ngờ dị dạng mạch gan

- Chảy máu đường mật nghi tổn thương mạch gan

- Các bệnh lý chấn thương gan nghi có tổn thương mạch

- Chụp mạch để chuẩn bị ghép gan

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Ống thông chụp mạch hình đuôi lợn (pigtail) nhiều lỗ bên

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp.

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào lòng mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch quay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Tiến hành kỹ thuật

- Sát trùng và gây tê tại chỗ

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch

- Luồn ống thông tới động mạch chủ đoạn ngang mức đốt sống ngực D12-L1. Xoay hướng ống thông ra trước móc vào động mạch thân tạng. Có thể đặt đầu ống thông tại động mạch thân tạng, hoặc chọn lọc vào động mạch gan chung hoặc gan riêng rồi tiến hành bơm thuốc. Thể tích và tốc độ bơm tùy thuộc vị trí đặt ống thông có thể từ 10-12ml với tốc độ 4-5ml/s, áp lực 500PSI.

- Đôi khi tiến hành luồn chọc lọc chụp mạc treo tràng trên, động mạch dưới hoành, động mạch thận để đánh giá tuần hoàn bàng hệ hoặc khi có thay đổi gốc xuất phát động gan.

- Phim hàng loạt chụp tập trung vùng gan lấy các thì động mạch, nhu mô và tĩnh mạch gan

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch thân tạng, động mạch gan chung, động mạch gan riêng, các động mạch gan phải, gan trái và các nhánh liên quan như động mạch vị tá tràng, động mạch vị trái và động mạch lách.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Khi làm thủ thuật

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: bơm chọn lọc Nimodipin hoặc Nitroglycerin gây giãn mạch.

- Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí can thiệp nội mạch hoặc bằng ngoại khoa lấy dị vật.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

10. CHỤP ĐỘNG MẠCH TẠNG (GAN, LÁCH, THẬN, TỬ CUNG, SINH DỤC..) DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch tạng dưới X-quang tăng sáng (Visceral DSA) là thủ thuật can thiệp tối thiểu, sử dụng catheter luồn chọn lọc vào các động mạch cấp máu cho các cơ quan tạng (gan, lách, thận, tử cung, sinh dục) và tiêm thuốc cản quang dưới hình ảnh số hóa để đánh giá giải phẫu, tưới máu, phát hiện bệnh lý (hẹp, tắc, dị dạng, u, chảy máu) và làm nền cho các thủ thuật can thiệp tiếp theo (tắc mạch, đặt stent, hóa tắc).

2. CHỈ ĐỊNH

Chảy máu cấp hoặc bán cấp:

- Gan: xuất huyết tiêu hoá do vỡ tĩnh mạch cửa, giả phình động mạch gan.

- Lách: vỡ lách, chấn thương bụng.

- Thận: chảy máu huyết niệu do giả phình, bóc tách.

- Tử cung: xuất huyết sau sinh, sau nong nạo, lạc nội mạc tử cung.

- Mạch sinh dục: xuất huyết u nang, xoắn buồng trứng.

U tạng:

- TACE điều trị ung thư gan, u lách, u thận tiên tiae.

- UAE (Uterine Artery Embolization) trong leiomyoma.

Hẹp/những dị dạng mạch: hẹp động mạch thận, giả phình, AVM. Chuẩn bị và đánh giá sau can thiệp đặt stent.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc chống đông, trung hoà thuốc chống đông

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Ống thông chụp mạch hình đuôi lợn (pigtail) nhiều lỗ bên

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm sấp hoặc nghiêng, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào lòng mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch quay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Sát trùng và gây tê tại chỗ

- Chọc kim và mở đường vào động mạch

- Luồn ống thông tới động mạch chủ, chụp chọn lọc động mạch tạng

+ Gan: chọn động mạch gan chung → gan phải/trái; tiêm 5–8 mL cản quang, ghi nhiều góc.

+ Lách: chọn thân tạng → động mạch lách; tiêm 5–8 mL.

+ Thận: chọn động mạch thận; tiêm 5–8 mL, ghi AP + RAO/LAO 30–45°.

+ Tử cung (UAE): chọn động mạch tử cung qua thân tạng → động mạch chậu trong → động mạch tử cung; tiêm 3–5 mL.

+ Sinh dục: chọn động mạch buồng trứng qua chậu trong hoặc động mạch tinh hoàn qua động mạch bụng dưới; tiêm 3–5 mL.

- Đánh giá và can thiệp tùy mục đích

Chảy máu: xác định vị trí tĩnh mạch/leak, tiến hành tắc mạch (coil, Gelfoam).

+ U tạng (TACE/UAE): chọn vùng nuôi dưỡng → tiêm hỗn hợp thuốc hóa chất + lipiodol hoặc hạt; theo dõi dòng chảy đến “stasis.”

+ Hẹp mạch: nong bóng, đặt stent nếu cần.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch thân tạng, động mạch lách và các nhánh liên quan như động mạch gan, vị tá tràng, động mạch vị trái.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách động mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách động mạch, xử trí ngừng thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, nếu ngừng chảy máu thì có thể tiến hành lại sau 1-2 tuần.

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: Bơm chọn lọc Nimodipin hoặc Nitroglycerin gây giãn mạch.

- Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

11. CHỤP ĐỘNG MẠCH MẠC TREO DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch mạc treo dưới X-quang tăng sáng là chụp có thuốc đối quang để hiện ảnh được hệ thống mạch mạc treo tràng trên hoặc tràng dưới. Đây là các động mạch cấp máu nuôi ruột non, đại tràng và trực tràng.

2. CHỈ ĐỊNH

- Đánh giá cấp máu của động mạch mạc treo

- Nghi ngờ bệnh lý mạch mạc treo: dị dạng, hẹp mạch, tắc mạch…

- Chảy máu tiêu hóa nghi dị dạng mạch

- Bệnh lý khối u đường tiêu hóa chảy máu

- Đánh giá hệ tĩnh mạch cửa

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo về điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Điều dưỡng hoạc kỹ thuật viên

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện và trang thiết bị

- Máy X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, yếm cổ che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hoá chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng cho động mạch gan

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Chuẩn bị người bệnh

- Người bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phổi hợp với thầy thuốc.

- Cần nhịn ăn, uống trước 4-6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm ngửa, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu

+ Chức năng gan thận, Glucose, …

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), tiêm thuốc tiền mê, trường hợp ngoại lệ trẻ nhỏ (dưới 5 tuổi) chưa có ý thức cộng tác hoặc quá kích động sợ hãi cần gây mê toàn thân khi làm thủ thuật

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

+ Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào lòng mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch quay.

+ Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Tiến hành kỹ thuật

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ

- Chọc kim rồi đặt bộ dẫn đường vào động mạch

- Chụp chọn lọc động mạch mạc treo tràng trên: luồn ống thông tới động mạch chủ bụng ngang mức L1-2, xoay hướng đầu ống thông ra trước để móc vào động mạch mạc treo tràng trên rồi tiến hành bơm thuốc với tốc độ 4-5ml/s, thể tích 12-16 ml, bơm dưới áp lực cáo 500PSI.

- Có thể tiến hành luồn vi ống thông siêu chọn lọc từng nhánh động mạch mạc treo qua ống thông Cobra rồi bơm thuốc với tốc độ 2ml/s. thể tích 6ml, áp lực 250-300PSI.

- Chụp động mạch mạc treo tràng dưới: Luồn ống thông Cobra tới động mạch chủ bụng ngang mức L3-4, xoay hướng đầu ống thông ra trước lệch nhẹ sang trái để móc vào đm mạc treo tràng dưới rồi tiến hành bơm thuốc với tốc độ 3ml/s, thể tích 6-9ml.

- Chụp hàng loạt (sê-ri) tập trung hướng thẳng trước-sau vùng chi phối động mạch mạc treo lấy các thì động mạch, nhu mô và tĩnh mạch.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch mạc treo tràng trên và các nhánh hỗng tràng, hồi tràng

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch mạc treo tràng dưới và các nhánh đại tràng, cung động mạch Riolan tiếp nối với ĐM mạc treo tràng trên.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Khi làm thủ thuật

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: bơm chọn lọc Nimodipin hoặc Nitroglycerin gây giãn mạch.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật:

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phình hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn

(hiếm gặp) có thể xử lí can thiệp nội mạch hoặc bằng ngoại khoa lấy dị vật.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

12. CHỤP TĨNH MẠCH TẠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp tĩnh mạch tạng dưới X-quang tăng sáng bằng cách bơm thuốc đối quang chứa i-ốt chọn lọc vào động mạch hoặc tĩnh mạch từ đó làm hiển thị hệ tĩnh mạch cần thăm khám.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng hệ tĩnh mạch: u máu tĩnh mạch, giả phình mạch..

- Các bệnh lý tĩnh mạch: hẹp tắc tĩnh mạch …

- Chụp kiểm tra cầu nối sau phẫu thuật

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo về điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Điều dưỡng hoạc kỹ thuật viên

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện và trang thiết bị

- Máy X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, yếm cổ che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hoá chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng cho động mạch gan

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Chuẩn bị người bệnh

- Người bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phổi hợp với thầy thuốc.

- Cần nhịn ăn, uống trước 4-6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm ngửa, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết \4áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu

+ Chức năng gan thận, Glucose, …

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

+ Tiến hành kỹ thuật Seldinger: có thể luồn trực tiếp vào tĩnh mạch cần chụp hoặc luồn gián tiếp vào động mạch chi phối.

+ Chọc theo đường tĩnh mạch: với các tạng có tĩnh mạch thuộc hệ lách – cửa thì thường chọc xuyên gan qua da để vào tĩnh mạch cửa, đi đến tĩnh mạch mạc treo, tĩnh mạch lách sau đó đặt ống vào lòng mạch và luồn ống thông tới trước vị trí tĩnh mạch cần chụp sau đó bơm thuốc. Với các tạng thuộc hệ tĩnh mạch chủ (thận, sinh dục) thì chọc từ tĩnh mạch đùi.

+ Chọc theo đường động mạch: Chọc và đặt đường vào theo đường động mạch. Sau đó luồn ống thông tới động mạch chi phối để dẫn lưu ra tĩnh mạch cần thăm khám rồi bơm thuốc lấy thì muộn để hiển thị tĩnh mạch

+ Tổng thể tích thuốc và tốc độ tùy thuộc vị trí tổn thương và đặc điểm mạch.

+ Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống vào lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó băng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của hệ thống tĩnh mạch tạng cần khảo sát

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1 Khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách thành mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách thành mạch, xử trí: ngừng thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, nếu ngừng chảy máu thì có thể tiến hành lại sau 1-2 tuần.

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: Bơm chọn lọc Nimodipin hoặc Nitroglycerin gây giãn mạch.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Chảy máu ổ bụng: do rách nhu mô gan và bao gan tại vị trí mở đường vào tĩnh mạch cửa hoặc do tổn thương các động mạch ở thành bụng dẫn đến chảy máu vào ổ bụng. Nếu chảy máu từ động mạch ở thành ngực, động mạch gan thì có thể chụp mạch và nút mạch.

Nếu chảy máu từ nhánh tĩnh mạch cửa thì có thể theo dõi và điều trị nội khoa.

- Chảy máu đường mật: thường tự khỏi do lượng chảy máu ít.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

13. CHỤP TĨNH MẠCH LÁCH-CỬA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp hệ thống tĩnh mạch lách-cửa qua da dưới X-quang tăng sáng là kỹ thuật thăm dò mạch máu có xâm nhập tối thiểu, được thực hiện bằng cách đi qua nhu mô gan (hoặc đôi khi đi qua nhu mô lách) để vào hệ thống tĩnh mạch lách cửa. Sau đó tiến hành bơm thuốc đối quang và tiến hành chụp mạch đánh giá tình trạng lưu thông và bệnh lý hệ thống tĩnh mạch lách-cửa. Một số bệnh cảnh lâm sàng có chỉ định chụp hệ thống tĩnh mạch lách cửa bao gồm: hẹp tắc tĩnh mạch lách-cửa do các nguyên nhân lành tính hoặc ác tính, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, giãn tĩnh mạch thực quản, giãn tĩnh mạch dạ dày, thủ thuật được thực thực hiện trước khi thực hiện các thủ thuật khác như điều trị hẹp miệng nối tĩnh mạch cửa sau ghép gan, điều trị giãn tĩnh mạch thực quản.

2. CHỈ ĐỊNH

- Xuất huyết tiêu hóa do giãn TM thực quản, dạ dày

- Tăng áp lực tĩnh mạch cửa

- Tắc nghẽn tĩnh mạch cửa

- Bệnh lý bất thường tĩnh mạch cửa

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Huyết khối TM cảnh trong, TM chủ trên, TM gan

- Cổ trướng mức độ nhiều

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo về điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Điều dưỡng hoạc kỹ thuật viên

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện và trang thiết bị

- Máy X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, yếm cổ che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hoá chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng cho động mạch gan

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Chuẩn bị người bệnh

- Người bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phổi hợp với thầy thuốc.

- Cần nhịn ăn, uống trước 4-6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu

+ Chức năng gan thận, Glucose, …

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), có thể tiêm thuốc tiền mê, hoặc trẻ nhỏ (dưới 5 tuổi) chưa có ý thức cộng tác hoặc bệnh nhân không hợp tác cần gây mê toàn thân khi làm thủ thuật.

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

- Mở đường vào lòng mạch

+ Sử dụng bộ kim chọc nhỏ (miropuncture) để chọc qua nhu mô gan vào các nhánh tĩnh mạch cửa trong gan. Trong một số trường hợp có thể chọc qua nhu mô lách để vào trong tĩnh mạch lách.

+ Đặt ống vào lòng mạch 5-6F vào nhánh tĩnh mạch cửa trong gan.

- Chụp mạch

+ Đưa ống thông Cobra và dây dẫn (guide wire) vào thân chính tĩnh mạch cửa, hoặc tĩnh mạch mạc treo, hoặc tĩnh mạch lách.

+ Thay ống thông Cobra bằng ống thông Pigtail với dây dẫn dài (260mm).

+ Rút dây dẫn ra khỏi ống thông Pigtail. Tiến hành chụp mạch số hóa xóa nền hệ thống tĩnh mạch lách – cửa qua ống thông Pigtail.

- Kết thúc thủ thuật

+ Rút toàn bộ ống thông, dây dẫn

+ Rút ống đặt lòng mạch.

+ Nhằm mục đích ngăn ngừa nguy cơ chảy máu ổ bụng tại vị trí chọc vào nhu mô gan, ngay trước khi rút bộ mở đường vào lòng mạch ra khỏi bao gan cần bít tắc đoạn tận nhánh tĩnh mạch cửa bằng vật liệu nút mạch vòng xoắn kim loại (coils)

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hiển thị được toàn bộ các thành phần cấu trúc giải phẫu của hệ tĩnh mạch lách-cửa, bao gồm: tĩnh mạch lách, tĩnh mạch mạc treo tràng trên, thân chính tĩnh mạch cửa, tĩnh mạch cửa trong gan.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Nếu chảy máu từ nhánh tĩnh mạch cửa thì có thể theo dõi và điều trị nội khoa.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Chảy máu đường mật: thường tự khỏi do lượng chảy máu ít.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

- 2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 2.02 (2018): 90-92.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

14. CHỤP TĨNH MẠCH NGOẠI BIÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp tĩnh mạch chi trên, chi dưới X-quang tăng sáng bằng cách bơm thuốc đối quang i-ốt chọn lọc vào tĩnh mạch từ đó làm hiển thị hệ tĩnh mạch cần thăm khám.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng hệ tĩnh mạch: u máu tĩnh mạch, giả phình mạch..

- Các bệnh lý tĩnh mạch: hẹp tắc tĩnh mạch …

- Chụp kiểm tra cầu nối sau phẫu thuật, cầu nối động – tĩnh mạch ở người bệnh chạy thận nhân tạo

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo về điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Điều dưỡng hoạc kỹ thuật viên

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện và trang thiết bị

- Máy X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, yếm cổ che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hoá chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng cho động mạch gan

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Chuẩn bị người bệnh

- Người bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phổi hợp với thầy thuốc.

- Cần nhịn ăn, uống trước 4-6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu

+ Chức năng gan thận, Glucose, …

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

- Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào

+ Thông thường lựa chọn kỹ thuật chọc kim trực tiếp. Nếu đường này không được thì có thể sử dụng kỹ thuật Seldinger tùy vị trí tĩnh mạch thăm khám

+ Tiến hành chọc trực tiếp vào tĩnh mạch cần chụp: chọc theo hướng xuôi dòng

+ Tiến hành kỹ thuật Seldinger: Có thể hiển thị tĩnh mạch bằng cách luồn ống thông tới động mạch chi phối vùng mà dẫn lưu về tĩnh mạch cần thăm khám rồi bơm thuốc lấy thì muộn để hiển thị tĩnh mạch.

Tiến hành kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ

- Chọc trực tiếp theo đường tĩnh mạch, dùng kim chọc trực tiếp tĩnh mạch cần chụp:

+ Chi dưới thường chọc tại tĩnh mạch mu chân

+ Chi trên thường chọc tại tĩnh mạch mu tay hoặc tĩnh mạch đầu

+ Nếu mục đích thăm khám tĩnh mạch phía gần thì có thể chọc cao hơn tùy trường hợp

+ Vi dây dẫn để đẩy sâu cố định kim chọc hoặc dùng kim luồn. Nối bơm thuốc trực tiếp chụp: có thể bơm bằng tay hoặc bằng máy. Tổng thể tích thuốc và tốc độ tùy thuộc vị trí tổn thương và đặc điểm mạch. Có thể tiến hành bằng ga rô các đoạn để hiển thị rõ từng đoạn tĩnh mạch cần chụp.

- Chụp theo kỹ thuật Seldinger

+ Chọc theo đường động mạch: chọc và đặt đường vào theo đường động mạch. Sau đó luồn ống thông tới động mạch chi phối để dẫn lưu ra tĩnh mạch cần thăm khám rồi bơm thuốc lấy thì muộn để hiển thị tĩnh mạch

+ Tổng thể tích thuốc và tốc độ tùy thuộc vị trí tổn thương và đặc điểm mạch.

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông, rút ống đặt lòng mạch ra khỏi lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó băng ép trong 6 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của hệ thống tĩnh mạch chi cần khảo sát.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

7.1. Sau khi làm thủ thuật

- Do thuốc đối quang: tùy mức độ phản ứng, có thể cho thuốc chống dị ứng, hoặc chống nôn, chống sốc hay ngừng thủ thuật. Xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

7.2. Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa hoặc can thiệp nội mạch.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

- 2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 2.02 (2018): 90-92.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

15. CHỤP ĐỘNG MẠCH CÁC LOẠI CHỌC KIM TRỰC TIẾP DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch bằng phương pháp chọc kim trực tiếp dưới X-quang tăng sáng là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh xâm lấn, trong đó kim được chọc trực tiếp vào lòng động mạch để tiêm thuốc cản quang, sau đó sử dụng hệ thống X-quang tăng sáng để ghi nhận hình ảnh mạch máu của hệ thống động mạch cần khảo sát.

2. CHỈ ĐỊNH

- Đánh giá tổn thương động mạch nông, ngoại vi hoặc vùng tổn thương khu trú.

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp, như nút mạch u máu, dị dạng mạch, cầm máu trong chấn thương…

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện thuốc cản quang chuyên dụng cho máy chụp mạch

- Máy in phim, hệ thống lưu trữ và truyền ảnh (PACS)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc cản quang quang I-ốt tan trong nước

- Thuốc gây tê tại chỗ Lidocain 2% và nước cất pha tiêm

- Thuốc giảm đau, thuốc hạ áp (tuỳ trường hợp)

- Thuốc gây mê đường tĩnh mạch (nếu có chỉ định gây mê)

- Dung dịch Natriclorua 0.9%, Glucose 5%

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

- Dung dịch rửa tay, sát khuẩn da, niêm mạc

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Phim (nếu in phim)

- Bơm tiêm 1; 3; 5;10; và 20ml

- Bơm tiêm máy

- Bơm tiêm có đầu xoáy

- Kim luồn tĩnh mạch không cánh cỡ 18G

- Khoá ba chạc

- Dây truyền dịch

- Túi nilon cỡ to (khoảng 90x60cm vô khuẩn)

- Túi nilon cỡ vừa (khoảng 50x40cm vô khuẩn)

- Bộ dây kết nối

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Bộ toan chụp mạch vô khuẩn

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch cỡ 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch cỡ 4-5F

- Vi ống thông 1.5-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y

- Khóa ba chạc

- Bộ đóng đường vào lòng mạch

- Dụng cụ lấy dị vật nội mạch chuyên dụng

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp mạch DSA đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ

a) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết

b) Nên có hình ảnh các thăm khám hình ảnh trước đó để kết hợp chẩn đoán và đưa ra phương án can thiệp tối ưu

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

+ Phương pháp vô cảm

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%).

- Thường gây tê tại chỗ, có thể tiêm thuốc tiền mê trong những trường hợp ngoại lệ như trẻ nhỏ (dưới 5 tuổi) chưa có ý thức cộng tác hoặc quá kích động sợ hãi cần gây mê toàn thân khi làm thủ thuật

+ Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống thông có thể là: động mạch mu chân, động mạch chày trước/ chày sau,...(chi dưới), động mạch quay/ trụ (Chi trên), động mạch cảnh ngoài, động mạch thái dương nông,...

+ Chụp động mạch chẩn đoán

- Sát khuẩn và gây tê chỗ chọc

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch

- Luồn ống thông tới động mạch dưới hướng dẫn siêu âm hoặc màn X-quang tăng sáng.

- Sử dụng kim nhỏ để tiếp cận lòng động mạch, luồn dây dẫn vào lòng mạch, sau đó đưa ống thông vào.

- Bơm thuốc cản quang qua ống thông, thường 10-20ml tùy vị trí

- Ghi hình qua X-quang tăng sáng để thu được ảnh mạch rõ nét

Nhận định kết quả

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của động mạch cần khảo sát.

- Phát hiện được tổn thương nếu có.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

+ Trong khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách động mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách động mạch tại vị trí chọc, xử trí: ngừng thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi. Chuyển chọc đường vào bên đối diện

- Đứt hay gãy ống thông hoặc dây dẫn trong lòng mạch: Dùng dụng lấy dị vật qua đường can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật.

- Co thắt mạch: Chờ sau 10-15 phút đánh giá lại, hoặc dùng thuốc chống co thắt mạch chọn lọc đường động mạch.

- Do thuốc cản quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

+ Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch (hiếm gặp) có thể xử lí bằng can thiệp nội mạch hoặc ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

+ Tai biến liên quan đến thuốc cản quang: Xử trí cấp cứu theo Thông tư 51 của Bộ Y tế (ngày 29/12/2017) và “Quy trình chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang” của Bộ Y tế hiện hành

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Tom Anniston, "Angiography: Interventional Radiology", Foster Academics, 2019

3. Peter Mueller, Andreas Adam, "Interventional Oncology: A Practical Guide for the Interventional Radiologist", Springer, 2012

4. Laura K. Findelss-Venous Interventional Radiology-Thieme (2020)

5. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

16. CHỤP VÀ CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH CHỦ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Có 2 bệnh lý nguy hiểm thường gặp nhất của động mạch chủ là phình động mạch và bóc tách nội mạc mạch. Trước đây, bên cạnh điều trị nội khoa thì phẫu thuật thay đoạn động mạch là phương pháp điều trị chủ yếu. Hiện nay, can thiệp nội mạch có thể điều trị an toàn, hiệu quả các bệnh lý này. Kỹ thuật điều trị là sử dụng một đoạn giá đỡ lòng mạch nhân tạo có màng phủ (endograft) đặt vào trong lòng động mạch, che phủ túi phình động mạch hoặc vị trí khởi phát của bóc tách.

2. CHỈ ĐỊNH

- Phình động mạch chủ ngực, bụng không triệu chứng: đường kính đoạn phình mạch > 55mm

- Phình động mạch chủ ngực, bụng có triệu chứng (vỡ, dọa vỡ)

- Bóc tách động mạch chủ ngực không ổn định (vỡ, dọa vỡ)

- Giả phình động mạch chủ ngực, bụng do mảng xơ vữa loét dọa vỡ.

- Thủng động mạch chủ ngực, bụng sau chấn thương

- Thủng động mạch chủ ngực, bụng do các tổn thương ác tính xâm lấn.

- Rò động mạch chủ sau can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Phình, tách động mạch chủ lên

- Phình, tách cung động mạch chủ ở trước gốc động mạch dưới đòn trái

- Đường kính động mạch chậu < 7mm

- Suy thận nặng (độ IV)

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6-8F

- Dây dẫn cứng (stiff wire): 0.035’’- 0.038’’

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng

- Ống thông chụp mạch đuôi lợn (Pigtail): 5F

- Bộ đóng đường vào lòng mạch (closure devices)

- Bộ giá đỡ lòng mạch (Endograft)

- Bóng nong tạo hình lòng mạch (balloon catheter)

- Vật liệu gây tắc mạch vĩnh viễn: vòng xoắn kim loại, vascular-plug….

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), gây mê toàn thân khi làm thủ thuật

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Mở đường vào lòng mạch

- Dùng kim 21G chọc vào động mạch đùi chung hai bên

- Đặt ống vào lòng mạch 7-8F

- Chụp động mạch chủ

- Đưa ống thông và dây dẫn lên đến gốc động mạch chủ

- Tiến hành thay ống thông tiêu chuẩn bằng ống thông Pigtail.

- Chụp mạch số hóa xóa nền đánh giá hình thái và đặc điểm tổn thương.

- Đưa hệ thống giá đỡ lòng mạch vào động mạch chủ

- Mở rộng động mạch đùi chung bên phải bằng ống vào lòng mạch cỡ lớn 18-22F.

- Đưa hệ thống giá đỡ lòng mạch vào động mạch chủ qua bộ mở đường vào lòng mạch 18-22F theo dây dẫn cứng (stiff wire) đến vị trí tổn thương.

- Đặt giá đỡ lòng mạch vào động mạch chủ

- Xác định vị trí giá đỡ lòng mạch so với vị trí tổn thương bằng chụp mạch

- Mở hệ thống để cố định giá đỡ lòng mạch vào trong lòng động mạch chủ.

- Dùng bóng nong tạo hình lòng mạch trong giá đỡ lòng mạch.

- Đánh giá lưu thông động mạch chủ

- Tiến hành chụp mạch kiểm tra lưu thông trong lòng động mạch chủ

- Rút toàn bộ hệ thống giá đỡ lòng mạch và dây dẫn còn lại.

- Đóng đường vào lòng mạch

- Đóng đường vào động mạch đùi chung bằng bộ dụng cụ đóng lòng mạch (closure device).

- Băng ép và bất động vùng đùi.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Thủ thuật thành công khi giá đỡ lòng mạch bao phủ được toàn bộ đoạn động mạch bị tổn thương nhưng không gây tắc những nhánh lớn tách ra từ động mạch chủ

- Không có hiện tượng còn dòng chảy xen giữa giá đỡ lòng mạch và thành động mạch chủ (endoleak).

- Các động mạch lớn tách ra từ cung động mạch chủ còn lưu thông bình thường

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Nhiễm trùng, tụ máu vùng bẹn: do mở đường vào động mạch rộng hơn các kỹ thuật can thiệp thông thường nên nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng cao hơn. Thường chỉ cần điều trị nội khoa và chăm sóc tại chỗ.

- Tổn thương động mạch đùi: do hệ thống giá đỡ lòng mạch đưa vào lòng mạch có kích thước lớn, thường 18-22F nền có nguy cơ cao bị bóc tách, vỡ thành động mạch đùi. Để hạn chế, cần đo chính xác đường kính các động mạch chậu – đùi trước khi can thiệp. Xử trí tai biến bằng cách đặt stent/ stent graft động mạch hoặc phẫu thuật.

- Nhồi máu ruột: gặp khoảng 1- 3% các trường hợp, tương đương với phẫu thuật thay đoạn động mạch chủ. Thường điều trị nội khoa, một số ít trường hợp phải phẫu thuật cắt đoạn ruột.

- Nhồi máu tủy sống: rất hiếm gặp, chủ yếu xảy ra ở can thiệp động mạch chủ ngực. Trong nghiên cứu EUROSTAR với 2862 người bệnh can thiệp động mạch chủ, tỷ lệ nhồi máu tủy sống là 0.21%. Phương pháp điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng

- Tắc động mạch thận: tỷ lệ gặp < 5% các trường hợp. Điều trị nội khoa kết hợp chống đông, nong, đặt stent động mạch thận.

- Tắc động mạch chi dưới: chủ yếu gặp ở can thiệp động mạch chủ bụng, có thể gặp đến 40% các trường hợp. Điều trị được áp dụng là can thiệp nội mạch tái thông lòng mạch. Nếu không điều trị tái thông được thì có thể phải can thiệp phẫu thuật.

- Nhiễm trùng giá đỡ lòng mạch: ít gặp, tỷ lệ nhiễm trùng stent 0.5-1%. Điều trị nội khoa là chủ yếu. Nhưng trong một số trường hợp có thể cần phẫu thuật ngoại khoa, làm cầu nối nhân tạo.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIẸU THAM KHẢO

1. W. Clouse (2010). Endovascular Repair of Thoracic Aortic Injury: Current Thoughts and Technical Considerations.

2. Picel, Andrew C.; Kansal, Nikhil (2014). Essentials of Endovascular Abdominal Aortic Aneurysm Repair Imaging: Preprocedural Assessment. American Journal of Roentgenology, 203(4), W347–W357.

3. Khayat, Mamdouh; Cooper, Kyle J.; Khaja, Minhaj S.; Gandhi, Ripal; Bryce, Yolanda C.; Williams, David M. (2018). Endovascular management of acute aortic dissection. Cardiovascular Diagnosis and Therapy, 8(S1), S97–S107.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

17. NONG VÀ ĐẶT STENT CHO ĐỘNG MẠCH CHI (TRÊN, DƯỚI) DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Can thiệp nội mạch tái thông lòng mạch bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau, như nong tạo hình lòng mạch, đặt stent lòng mạch, lấy mảng xơ vữa, tiêu sợi huyết...Trong đó nong tạo hình lòng mạch qua da và đặt stent lòng mạch là những kỹ thuật cơ bản. Phương pháp tái thông này có ưu điểm là xâm nhập tối thiểu, không cần gây mê, cho kết quả thành công trên 90%.

2. CHỈ ĐỊNH

- Hẹp tắc động mạch chi do mảng xơ vữa, huyết khối có triệu chứng lâm sàng (đau cách hồi, loét không liền)

- Thiếu máu chi trầm trọng (CLI)

- Chỉ số huyết áp chi dưới – chi trên (ABI) < 0.9

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Tổn thương động mạch lan tỏa (TASC-D)

- Suy thận nặng (độ IV)

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bóng nong (balloon catheter) và bơm áp lực (inflator)

- Giá đỡ lòng mạch (stent): kích thước phù hợp với đường kính lòng mạch và chiều dài tổn thương.

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Mở đường vào lòng mạch

+ Tùy theo vi trí và mục đích can thiệp mà có thể mở đường vào lòng mạch theo vị trí hay chiều dòng chảy (xuôi dòng, ngược dòng).

+ Sử dụng bộ kim chọc siêu nhỏ 21G (micropuncture) chọc vào lòng mạch dưới hướng dẫn siêu âm.

+ Đặt ống vào lòng mạch (sheath)

Đặt ống vào lòng mạch loại dài (long-sheath) nếu như có can thiệp mạch vùng dưới gối.

- Chụp mạch đánh giá tổn thương

+ Tiến hành chụp hệ thống mạch chi dưới hoặc chi trên qua ống thông. Nếu chụp cả mạch chủ bụng thì nên sử dụng ống thông không chọn lọc (Pigtail catheter).

+ Đánh giá toàn bộ hệ thống mạch chi.

- Tiếp cận tổn thương

+ Dùng ống thông, dây dẫn và vi ống thông, vi dây dẫn để đi qua vị trí hẹp – tắc lòng mạch.

+ Áp dụng các kỹ thuật khác nhau, bao gồm trong lòng mạch, dưới nội mạc.

- Can thiệp điều trị

+ Đưa bóng nong vào vị trí hẹp tắc qua dây dẫn.

+ Dùng bơm áp lực để bơm bóng, mở rộng lòng mạch

+ Sau khi rút bóng, đưa giá đỡ lòng mạch (stent) vào vị trí hẹp – tắc đã được can thiệp.

+ Nong tạo hình lòng mạch trong giá đỡ (stent) bằng bóng

- Đánh giá sau can thiệp

Chụp mạch đánh giá sự lưu thông sau khi tái thông.

- Đóng đường vào lòng mạch, kết thúc thủ thuật.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Phục hồi được lưu thông trong lòng mạch, tại tổn thương hẹp tắc được tái thông thành công khi mức độ hẹp tắc còn lại không quá 30%.

- Tái lập lưu thông phía trước, trong và sau vị trí tổn thương.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tắc mạch: có thể tắc mạch phía hạ lưu hoặc mạch lân cận. Do nguyên nhân tắc mạch thường do huyết khối hoặc mảng xơ vữa di chuyển nên có thể áp dụng phương pháp hút huyết khối ngay trong khi can thiệp, đồng hợp sử dụng thuốc chống đông sau can thiệp.

- Bóc tách hoặc vỡ thành mạch: ít khi xảy ra nhưng có thể xuất hiện trong mọi giai đoạn can thiệp. Những trường hợp bóc tách ngược dòng thì thường không để lại hậu quả gì nghiêm trọng, còn đối với những trường hợp bóc tách xuôi dòng thì có thể gây bóc tách lan tỏa và tắc mạch. Có thể khắc phục bằng đặt giá đỡ lòng mạch (stent) che phủ vị trí bóc tách.

- Giả phình tại vị trí mở đường vào lòng mạch: đây là biến chứng thường gặp nhất, chủ yếu xảy ra đối với mở đường vào động mạch đùi. Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến tình trạng tụ máu tại vùng mở đường vào động mạch như thành mạch yếu, xơ vữa, mất độ đàn hồi, người bệnh vận động quá sớm, băng ép động mạch đùi sau can thiệp không đúng kỹ thuật. Điều trị bằng nút mạch hoặc phẫu thuật khâu phục hồi thành mạch.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Wiesinger B, Beregi JP, Oliva VL, Dietrich T, Tepe G, Bosiers M, Hüttl K, Müller- Hülsbeck S, Bray A, Tielemans H, Duda SH.PTFE-covered self-expanding nitinol stents for the treatment of severe iliac and femoral artery stenoses and occlusions: final results from a prospective study.J Endovasc Ther. 2005; 12:240–246.

2. Thukkani, A. K.; Kinlay, S. (2015). Endovascular Intervention for Peripheral Artery Disease. Circulation Research, 116(9), 1599–1613.

3. Krankenberg H, Schlüter M, Steinkamp HJ, Bürgelin K, Scheinert D, Schulte KL, Minar E, Peeters P, Bosiers M, Tepe G, Reimers B, Mahler F, Tübler T, Zeller T.Nitinol stent implantation versus percutaneous transluminal angioplasty in superficial femoral artery lesions up to 10 cm in length: the femoral artery stenting trial (FAST).Circulation. 2007; 116:285–292.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

18. CHỤP VÀ NONG ĐỘNG MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Hẹp tắc mạn tính mạch máu chi hiện nay rất phổ biến, bao gồm cả động mạch và tĩnh mạch, với tỷ lệ cắt cụt, thương tật và tử vong cao. Khi tình trạng thiếu máu chi trầm trọng không được giải quyết sẽ dẫn đến loét và hoại tử, hoại thư chi, lan dần từ ngọn chi đến gốc chi. Hậu quả cuối cùng là phải phẫu thuật cắt bỏ phần chi hoại tử, ban đầu là cắt cụt chi tối thiểu sau đó là cắt cụt chi mở rộng khiến người bệnh mất đi một phần chi đáng kể, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và tăng gánh nặng chi phí điều trị cho bản thân gia đình và xã hội. Can thiệp nội mạch tái thông lòng mạch bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau, như nong tạo hình lòng mạch, đặt stent lòng mạch, lấy mảng xơ vữa, tiêu sợi huyết... Trong đó nong tạo hình lòng mạch qua da và đặt stent lòng mạch là những kỹ thuật cơ bản. Phương pháp tái thông này có ưu điểm là xâm nhập tối thiểu, không cần gây mê, cho kết quả thành công trên 90%.

2. CHỈ ĐỊNH

- Hẹp tắc động mạch chi do mảng xơ vữa, huyết khối có triệu chứng lâm sàng (đau cách hồi, loét không liền)

- Thiếu máu chi trầm trọng

- Chỉ số huyết áp chi dưới – chi trên (ABI) < 0.9

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

- Tổn thương động mạch lan tỏa (TASC-D)

- Rối loạn đông máu nặng, không kiểm soát được

- Suy đa tạng hoặc tình trạng toàn thân quá nặng, không chịu được thủ thuật can thiệp

- Không có đường vào mạch máu an toàn

- Dị ứng nặng với thuốc cản quang iod không thể thay thế/không có biện pháp dự phòng

- Suy thận nặng (độ IV)

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc tiền mê hoặc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang i ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5;10; và 20ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch cỡ 5-8F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 1.5-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6-8F

- Bóng nong (balloon ống thông)

- Bơm áp lực (inflator)

- Khóa ba chạc

- Bộ dây nối chữ Y

- Bộ dụng cụ đóng đường vào lòng mạch

- Dụng cụ lấy dị vật nội mạch chuyên dụng

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp mạch X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ

- Các xét nghiệm cần thiết

- Nên có hình ảnh các thăm khám hình ảnh trước đó để kết hợp chẩn đoán tốt hơn

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành can thiệp

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

+ Phương pháp vô cảm

- Thường gây tê tại chỗ, chỉ tiêm thuốc tiền mê trong những trường hợp ngoại lệ như chưa có ý thức cộng tác hoặc quá kích động sợ hãi cần gây mê toàn thân khi làm thủ thuật

+ Đặt ống vào lòng mạch

- Tùy theo vi trí và mục đích can thiệp mà có thể mở đường vào lòng mạch theo vị trí hay chiều dòng chảy (xuôi dòng, ngược dòng).

- Sử dụng bộ kim chọc siêu nhỏ 21G (micropuncture) chọc vào lòng mạch dưới hướng dẫn siêu âm.

- Đặt ống vào lòng mạch thường quy

- Đặt ống vào lòng mạch dài nếu như can thiệp vùng xa.

+ Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Tiến hành chụp hệ thống mạch chi trên qua ống thông.

- Đánh giá toàn bộ hệ thống mạch chi trên.

+ Tiếp cận tổn thương

- Dùng ống thông, dân dẫn và vi ống thông, vi dây dẫn để đi qua vị trí hẹp – tắc lòng mạch.

- Áp dụng các kỹ thuật khác nhau, bao gồm trong lòng mạch, dưới nội mạc.

+ Can thiệp điều trị

- Đưa bóng nong vào vị trí hẹp tắc qua dây dẫn.

- Dùng bơm áp lực để bơm bong, mở rộng lòng mạch

+ Đánh giá sau can thiệp

- Chụp mạch đánh giá sự lưu thông sau khi tái thông.

- Rút ống vào lòng mạch, băng ép và kết thúc can thiệp.

KẾT THÚC CAN THIỆP

- Tổn thương hẹp tắc được tái thông thành công khi mức độ hẹp tắc còn lại không quá 30%.

- Tái lập lưu thông phía trước, trong và sau vị trí tổn thương.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Giả phình tại vị trí mở đường vào lòng mạch: đây là biến chứng thường gặp nhất, chủ yếu xảy ra đối với mở đường vào động mạch đùi. Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến tình trạng tụ máu tại vùng mở đường vào động mạch như thành mạch yếu, xơ vữa, mất độ đàn hồi, người bệnh vận động quá sớm, băng ép động mạch vị trí chọc sau can thiệp không đúng kỹ thuật. Điều trị bằng nút mạch hoặc phẫu thuật khâu phục hồi thành mạch.

- Co thắt mạch: theo dõi chờ 10-15 phút hoặc có thể dùng thuốc giãn mạch chọn lọc.

- Đứt gãy ống thông hoặc dây dẫn trong lòng mạch: Dùng dụng cụ chuyên biệt lấy qua đường can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật

- Tai biến liên quan đến thuốc cản quang: Xử trí cấp cứu theo Thông tư 51 của Bộ Y tế (ngày 29/12/2017) và “Quy trình chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang” của Bộ Y tế hiện hành

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Aktas A, Bozkurt A, Aktas B, Kirbas I. Percutaneous transluminal balloon angioplasty in stenosis of native hemodialysis arteriovenous fistulas: Technical success and analysis of factors affecting postprocedural fistula patency. Diagn Interv Radiol. 2015;21:160–6.

2. Hey Heye S, Maleux G, Vaninbroukx J, Claes K, Kuypers D, Oyen R. Factors influencing technical success and outcome of percutaneous balloon angioplasty in de novo native hemodialysis arteriovenous fistulas. Eur J Radiol. 2012;81:2298–303.

3. Le L, Brooks A, Donovan M, Smith TA, Sternbergh WC III, Bazan HA. Transradial approach for percutaneous intervention of malfunctioning arteriovenous accesses. J Vasc Surg. 2015;61:747–5

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

19. CHỤP VÀ NONG ĐỘNG MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

2. CHỈ ĐỊNH

- Bệnh động mạch chi dưới mạn tính: hẹp/ tắc động mạch chi dưới gây đau cách hồi, loét, hoại tử chi.

- Tắc mạch chi dưới cấp tính do huyết khối, thuyên tắc

- Chuẩn bị trước phẫu thuật tái thông hoặc lấy huyết khối

- Theo dõi sau điều trị mạch máu (đặt stent, phẫu thuật,...)

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH:

- Tổn thương động mạch lan tỏa (TASC-D)

- Suy thận nặng (độ IV)

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc tiền mê hoặc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang i ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5;10; và 20ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch cỡ 5-8F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 1.5-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6-8F

- Bóng nong (balloon ống thông)

- Bơm áp lực (inflator)

- Khóa ba chạc

- Bộ dây nối chữ Y

- Bộ dụng cụ đóng đường vào lòng mạch

- Dụng cụ lấy dị vật nội mạch chuyên dụng

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp mạch X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ

- Các xét nghiệm cần thiết

- Nên có hình ảnh các thăm khám hình ảnh trước đó để kết hợp chẩn đoán tốt hơn

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành can thiệp

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

+ Phương pháp vô cảm

+ Đặt ống vào lòng mạch

- Tùy theo vi trí và mục đích can thiệp mà có thể mở đường vào lòng mạch theo vị trí hay chiều dòng chảy (xuôi dòng, ngược dòng).

- Sử dụng bộ kim chọc siêu nhỏ 21G (micropuncture) chọc vào lòng mạch dưới hướng dẫn siêu âm.

- Đặt ống vào lòng mạch thường quy

- Đặt ống vào lòng mạch dài nếu như can thiệp vùng dưới gối.

+ Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Tiến hành chụp hệ thống mạch chi dưới qua ống thông. Nếu chụp cả mạch chủ bụng thì nên sử dụng ống thông không chọn lọc (Pigtail ống thông).

- Đánh giá toàn bộ hệ thống mạch chi dưới.

+ Tiếp cận tổn thương

- Dùng ống thông, dân dẫn và vi ống thông, vi dây dẫn để đi qua vị trí hẹp – tắc lòng mạch.

- Áp dụng các kỹ thuật khác nhau, bao gồm trong lòng mạch, dưới nội mạc.

+ Can thiệp điều trị

- Đưa bóng nong vào vị trí hẹp tắc qua dây dẫn.

- Dùng bơm áp lực để bơm bong, mở rộng lòng mạch

+ Đánh giá sau can thiệp

- Chụp mạch đánh giá sự lưu thông sau khi tái thông.

- Rút ống vào lòng mạch, băng ép và kết thúc can thiệp.

KẾT THÚC CAN THIỆP

- Tổn thương hẹp tắc được tái thông thành công khi mức độ hẹp tắc còn lại không quá 30%.

- Tái lập lưu thông phía trước, trong và sau vị trí tổn thương.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Co thắt mạch: theo dõi chờ 10-15 phút hoặc có thể dùng thuốc giãn mạch chọn lọc.

- Đứt gãy ống thông hoặc dây dẫn trong lòng mạch: Dùng dụng cụ chuyên biệt lấy qua đường can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

3. Le L, Brooks A, Donovan M, Smith TA, Sternbergh WC III, Bazan HA. Transradial approach for percutaneous intervention of malfunctioning arteriovenous accesses. J Vasc Surg. 2015;61:747–5

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

20. CHỤP VÀ NÚT MẠCH DỊ DẠNG MẠCH CHI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Can thiệp nội mạch tiếp cận và làm bít tắc ổ dị dạng qua đường động mạch, tĩnh mạch hoặc chọc trực tiếp, nhờ vậy mà tuần hoàn của chi được phục hồi, cải thiện tình trạng dinh dưỡng của mô mềm phía hạ lưu.

2. CHỈ ĐỊNH

- Dị dạng động tĩnh mạch phần mềm có biến chứng: đau, loạn dưỡng da, loét, hoại tử mô mềm xung quanh hoặc phía hạ lưu ổ dị dạng

- Dị dạng động tĩnh mạch phần mềm có hiệu ứng cướp máu hạ lưu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

- Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs).

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Mở đường vào lòng mạch

- Dù ổ dị dạng ở thể loại nào thì cũng cần mở đường vào động mạch để tiến hành chụp mạch.

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ, rạch da.

- Nếu mở đường vào động mạch hay tĩnh mạch thì dùng bộ kim chọc siêu nhỏ 21G.

- Đặt ống vào lòng mạch (sheath).

- Chụp mạch đánh giá tổn thương

+ Dùng ống thông, vi ống thông tiếp cận ổ dị dạng động tĩnh mạch

+ Tiến hành chụp mạch không chọn lọc và chọn lọc để đánh giá thể loại và tình trạng huyết động của ổ dị dạng.

- Tiếp cận tổn thương

- Tùy thuộc thể loại ổ dị dạng mà có thể tiếp cận qua đường động mạch, đường tĩnh mạch hay chọc trực tiếp vào ổ dị dạng.

- Khi tiếp cận được vào trung tâm ổ dị dạng, tiến hành chụp mạch để xác nhận ổ dị dạng và đánh giá tình trạng huyết động.

- Nút mạch điều trị

+ Gây tắc mạch ổ dị dạng bằng vật liệu nút mạch.

+ Tùy theo thể loại và đường tiếp cận ổ dị dạng mà lựa chọn vật liệu nút mạch phù hợp.

- Kết thúc điều trị

- Chụp mạch kiểm tra sau nút mạch, đánh giá các nhánh lân cận và hạ lưu.

- Đóng đường vào lòng mạch.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Ổ dị dạng được điều trị thành công khi trung tâm ổ dị dạng đã bị bịt kín, các cuống mạch nuôi và tĩnh mạch dẫn lưu không còn dòng chảy.

- Đồng thời các nhánh mạch phía hạ lưu, lân cận được bảo tồn.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tắc mạch: có thể tắc mạch phía hạ lưu hoặc mạch lân cận. Thường xảy ra với các vật liệu gây tắc mạch có khả năng di chuyển (ethanol, hisoacryl).

- Bóc tách hoặc vỡ thành mạch: hiếm khi xảy ra nhưng có thể xuất hiện trong mọi giai đoạn can thiệp. Những trường hợp bóc tách ngược dòng thì thường không để lại hậu quả gì nghiêm trọng, còn đối với những trường hợp bóc tách xuôi dòng thì có thể gây bóc tách lan tỏa và tắc mạch. Có thể khắc phục bằng đặt giá đỡ lòng mạch (stent) che phủ vị trí bóc tách.

- Giả phình tại vị trí mở đường vào lòng mạch: đây là biến chứng thường gặp nhất,

chủ yếu xảy ra đối với mở đường vào động mạch đùi. Có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến tình trạng tụ máu tại vùng mở đường vào động mạch như thành mạch yếu, xơ vữa, mất độ đàn hồi, người bệnh vận động quá sớm, băng ép động mạch đùi sau can thiệp không đúng kỹ thuật. Điều trị bằng nút mạch hoặc phẫu thuật khâu phục hồi thành mạch.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nassiri, Naiem; Cirillo-Penn, Nolan C.; Thomas, Jones (2015). Evaluation and management of congenital peripheral arteriovenous malformations. Journal of Vascular Surgery, 62(6), 1667–1676.

2. Yuzaki, Ikki; Aramaki-Hattori, Noriko; Tamura, Masashi; Torikai, Hideyuki; Okabe, Keisuke; Sakai, Shigeki; Nakatsuka, Seishi; Jinzaki, Masahiro; Kishi, Kazuo; Inoue, Masanori (2020). Arteriovenous malformation on the sole of the foot treated successfully by embolization. Radiology Case Reports, 15(12), 2621–2626.

3. Flors, Lucía; Leiva-Salinas, Carlos; Maged, Ismaeel M.; Norton, Patrick T.; Matsumoto, Alan H.; Angle, John F.; Hugo Bonatti, MD; Park, Auh Whan; Ahmad, Ehab Ali; Bozlar, Ugur; Housseini, Ahmed M.; Huerta, Thomas E.; Hagspiel, Klaus D. (2011). MR Imaging of Soft-Tissue Vascular Malformations: Diagnosis, Classification, and Therapy Follow-up. RadioGraphics, 31(5), 1321–1340.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

21. CHỤP VÀ NONG CẦU NỐI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Cầu nối tự thân AVF (arteriovenous fistula) cũng như cầu nối nhân tạo AVG (arteriovenous graft) là một trong những vấn đề sống còn đối với người bệnh có bệnh thận giai đoạn cuối, phải lọc máu chu kỳ. Bản thân các cầu nối này là một dạng tuần hoàn không bình thường, cướp máu của vùng ngọn chi, gây xơ hóa thành mạch, huyết khối lòng mạch, tăng tiền gánh cho tim... Việc tạo ra càng nhiều cầu nối, tức tạo ra nhiều vòng tuần hoàn bệnh lý thì cơ thể người bệnh càng dễ bị tổn thương, càng phát sinh nhiều biến chứng, đặc biệt là đối với mô mềm. Do vậy, áp dụng các biện pháp có thể để kéo dài tuổi thọ của cầu nối là một trong những quan điểm được chấp nhận rộng rãi hiện nay trên phạm vi toàn cầu. Một trong những phương pháp điều trị tái thông cầu nối AVF/AVG là nong tạo hình lòng mạch bằng bong và/hoặc giá đỡ lòng mạch.

2. CHỈ ĐỊNH

- Hẹp tắc cầu nối > 50% đường kính lòng mạch

- Lưu lượng qua cầu nối giảm < 300ml/phút

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035 inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018 inch

- Bóng nong (balloon catheter) và bơm áp lực (inflator)

- Giá đỡ lòng mạch (stent): kích thước phù hợp với đường kính lòng mạch và chiều dài tổn thương.

- Bộ dây nối chữ Y.

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Mở đường vào lòng mạch

- Tùy theo vi trí và mục đích can thiệp mà có thể mở đường vào lòng mạch theo vị trí hay chiều dòng chảy (xuôi dòng, ngược dòng).

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ, rạch da

- Sử dụng bộ kim chọc siêu nhỏ 21G (micropuncture) chọc vào lòng mạch có thể dùng hướng dẫn của siêu âm.

- Đặt ống mở đường vào lòng mạch thường quy (sheath) Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Tiến hành chụp hệ thống cầu nối và mạch chi qua ống thông.

- Đánh giá toàn bộ hệ thống mạch chi dưới.

Tiếp cận tổn thương

- Dùng ống thông, dân dẫn và vi ống thông, vi dây dẫn để đi qua vị trí hẹp – tắc lòng mạch.

- Áp dụng các kỹ thuật khác nhau, bao gồm trong lòng mạch, dưới nội mạc.

Tiến hành can thiệp

- Đưa bong nong vào vị trí hẹp tắc qua dây dẫn.

- Dùng bơm áp lực để bơm bóng, mở rộng lòng mạch

- Sau khi rút bóng, đưa giá đỡ lòng mạch (stent) vào vị trí hẹp – tắc đã được can thiệp.

- Nong tạo hình lòng mạch trong giá đỡ (stent) bằng bóng

- Đánh giá sau can thiệp

- Chụp mạch đánh giá sự lưu thông sau khi tái thông.

- Rút ống vào lòng mạch và đóng đường vào lòng mạch, kết thúc thủ thuật.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Tổn thương hẹp tắc được tái thông thành công khi mức độ hẹp tắc còn lại không quá 30%.

- Tái lập lưu thông phía trước, trong và sau vị trí tổn thương.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tụ máu tại vị trí mở đường vào lòng mạch: là biến chứng thường gặp nhất, do cầu nối sau khi được tái thông sẽ dẫn đến tình trạng áp lực máu trong lòng tĩnh mạch tăng. Xử trí bằng băng ép, hoặc khâu da – tổ chức dưới da hoặc phục hồi thành mạch.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

22. CHỤP VÀ CAN THIỆP TĨNH MẠCH CHI TRÊN MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp tĩnh mạch chi trên một bên dưới X-quang tăng sáng bằng cách bơm thuốc đối quang i-ốt chọn lọc vào tĩnh mạch từ đó làm hiển thị hệ tĩnh mạch cần thăm khám.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng hệ tĩnh mạch: u máu tĩnh mạch, giả phình mạch…

- Các bệnh lý tĩnh mạch: hẹp tắc tĩnh mạch …

- Chụp kiểm tra cầu nối sau phẫu thuật, cầu nối động – tĩnh mạch ở người bệnh chạy thận nhân tạo

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp mạch X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc tiền mê hoặc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang i ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5;10; và 20ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch cỡ 5-8F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 1.5-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6-8F

- Bóng nong (balloon ống thông)

- Bơm áp lực (inflator)

- Vật liệu gây tắc mạch

+ Xốp sinh học (gelfoam)

+ Các loại hạt nút mạch

+ Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

+ Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

+ Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)…

- Khung giá đỡ lòng mạch (stent)

- Khóa ba chạc

- Bộ dây nối chữ Y

- Bộ dụng cụ đóng đường vào lòng mạch

- Dụng cụ lấy dị vật nội mạch chuyên dụng

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp mạch X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ

a) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết

b) Nên có hình ảnh các thăm khám hình ảnh trước đó để kết hợp chẩn đoán

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành can thiệp

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

+ Phương pháp vô cảm

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

+ Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào

- Thông thường lựa chọn kỹ thuật chọc kim trực tiếp. Nếu đường này không được thì có thể sử dụng kỹ thuật Seldinger tùy vị trí tĩnh mạch thăm khám

- Tiến hành chọc trực tiếp vào tĩnh mạch cần chụp: chọc theo hướng xuôi dòng

- Tiến hành kỹ thuật Seldinger: Có thể hiển thị tĩnh mạch bằng cách luồn ống thông tới động mạch chi phối vùng mà dẫn lưu về tĩnh mạch cần thăm khám rồi bơm thuốc lấy thì muộn để hiển thị tĩnh mạch.

+ Tiến hành kỹ thuật

Chọc trực tiếp theo đường tĩnh mạch, dùng kim chọc trực tiếp tĩnh mạch cần chụp:

- Chi trên thường chọc tại tĩnh mạch mu tay hoặc tĩnh mạch đầu

- Nếu mục đích thăm khám tĩnh mạch phía gần thì có thể chọc cao hơn tùy trường hợp

- Vi dây dẫn để đẩy sâu cố định kim chọc hoặc dùng kim luồn. Nối bơm thuốc trực tiếp chụp: có thể bơm bằng tay hoặc bằng máy. Tổng thể tích thuốc và tốc độ tùy thuộc vị trí tổn thương và đặc điểm mạch. Có thể tiến hành bằng ga rô các đoạn để hiển thị rõ từng đoạn tĩnh mạch cần chụp.

- Nong và đặt stent đoạn tĩnh mạch bị hẹp (sau cầu nối) nếu cần thiết. Bơm vật liệu nút tắc tĩnh mạch bệnh lý (dị dạng)

KẾT THÚC CAN THIỆP

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của hệ thống tĩnh mạch chi cần khảo sát

- Phát hiện và can thiệp tổn thương nếu có

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tai biến liên quan đến thuốc cản quang: Xử trí cấp cứu theo Thông tư 51 của Bộ Y tế (ngày 29/12/2017) và “Quy trình chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang” của Bộ Y tế hiện hành.

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa hoặc can thiệp nội mạch.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Takahashi EA, Harmsen WS, Misra S. Endovascular arteriovenous dialysis fistula intervention: Outcomes and factors contributing to fistula failure. Kidney Med. 2020;2:326–3

2. Çildağ BM, Köseoğlu KÖ. Percutaneous treatment of thrombosed hemodialysis arteriovenous fistulas: Use of thromboaspiration and balloon angioplasty. Clujul Med. 2017;90:66.

3. Laura K. Findelss-Venous Interventional Radiology-Thieme (2020).

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

23. CHỤP VÀ CAN THIỆP TĨNH MẠCH CHI DƯỚI MỘT BÊN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp tĩnh mạch chi dưới X-quang tăng sáng bằng cách bơm thuốc cản quang i-ốt chọn lọc vào tĩnh mạch từ đó làm hiển thị hệ tĩnh mạch cần thăm khám. Tiến hành can thiệp trong trường hợp có bất thường như hẹp, thông động tĩnh mạch, dị dạng, giãn...

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý dị dạng hệ tĩnh mạch: u máu tĩnh mạch, giả phình mạch, thông động- tĩnh mạch…

- Các bệnh lý tĩnh mạch: hẹp tắc tĩnh mạch,…

- Chụp kiểm tra cầu nối sau phẫu thuật, cầu nối động – tĩnh mạch ở người bệnh chạy thận nhân tạo

- Chụp mạch để phục vụ cho điện quang can thiệp

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp mạch X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc tiền mê hoặc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang i ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Cồn tuyệt đối

5.4. Vật tư y tế

- Bơm tiêm 1; 3; 5;10; và 20ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch cỡ 5-8F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 1.5-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6-8F

- Bóng nong (balloon ống thông)

- Bơm áp lực (inflator)

- Vật liệu gây tắc mạch

+ Xốp sinh học (gelfoam)

+ Các loại hạt nút mạch

+ Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

+ Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

+ Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)…

- Khung giá đỡ lòng mạch (stent)

- Khóa ba chạc

- Bộ dây nối chữ Y

- Bộ dụng cụ đóng đường vào lòng mạch

- Dụng cụ lấy dị vật nội mạch chuyên dụng

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp mạch X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ

- Các xét nghiệm cần thiết

- Nên có hình ảnh các thăm khám hình ảnh trước đó để kết hợp chẩn đoán tốt hơn

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành can thiệp

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

+ Phương pháp vô cảm

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ.

+ Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào

- Thông thường lựa chọn kỹ thuật chọc kim trực tiếp. Nếu đường này không được thì có thể sử dụng kỹ thuật Seldinger tùy vị trí tĩnh mạch thăm khám

- Tiến hành chọc trực tiếp vào tĩnh mạch cần chụp: chọc theo hướng xuôi dòng

+ Tiến hành kỹ thuật

- Chọc trực tiếp theo đường tĩnh mạch, dùng kim chọc trực tiếp tĩnh mạch cần chụp:

+ Chi dưới thường chọc tại tĩnh mạch mu chân

+ Nếu mục đích thăm khám tĩnh mạch phía gần thì có thể chọc cao hơn tùy trường hợp

- Nong và đặt stent đoạn tĩnh mạch bị hẹp (sau cầu nối) nếu cần thiết. Bơm vật liệu nút tắc tĩnh mạch bệnh lý (dị dạng)

KẾT THÚC CAN THIỆP

- Hình ảnh hiển thị rõ các cấu trúc giải phẫu của hệ thống tĩnh mạch chi cần khảo sát

- Phát hiện được tổn thương nếu có

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

+ Sau khi làm thủ thuật

+ Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa hoặc can thiệp nội mạch.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Plate G, Akesson H, Einarsson E, Ohlin P, Eklöf B. Long-term results of venous thrombectomy combined with a temporary arterio-venous fistula. Eur J Vasc

Surg 1990;4(5):483–489.ashi EA, Harmsen WS, Misra S. Endovascular arteriovenous dialysis fistula intervention: Outcomes and factors contributing to fistula failure. Kidney Med. 2020;2:326–3

2. Delomez M, Beregi JP, Willoteaux S, et al.. Mechanical thrombectomy in patients with deep venous thrombosis. Cardiovasc Intervent Radiol 2001;24(1):42–48.

3. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 201

24. CHỤP VÀ LẤY MÁU TĨNH MẠCH THƯỢNG THẬN DƯỚI X- QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Tăng huyết áp hiện nay đang ngày một phổ biến, đặc biệt tăng huyết áp ở người trẻ. Một trong những nguyên nhân thường gặp là bệnh lý tuyến thượng thận như hội chứng cường aldosterone, u tuyến thượng thận, cường tuyến thượng thận tiên phát. Việc xác định chẩn đoán dựa trên các thăm khám về hình ảnh hoặc huyết thanh không phải lúc nào cũng thuận lợi và có thể phát hiện được bệnh lý, đặc biệt khi chỉ bệnh lý tuyến thượng thận 1 bên. Có khoảng 40% các trường hơp cường aldosterone có kết quả chụp cắt lớp vi tính (CLVT) tuyến thượng thận bình thường. Lấy máu siêu chọn lọc từ các tĩnh mạch thượng thận cho phép xác định được nguyên vị trí tuyến thượng thận bệnh lý, bổ sung cho các kỹ thuật chẩn đoán khác.

2. CHỈ ĐỊNH

- Hội chứng cường Aldosteron tiên phát

- Tăng sản thượng thận

- U tủy thượng thận

- Đồng thời hình ảnh CLVT hoặc CHT không phát hiện thấy tổn thương

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F chuyên dụng cho động mạch gan

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Mở đường vào lòng mạch

- Chọc TM đùi chung

- Gây tê tại chỗ, rạch da

- Dùng kim 18G chọc TM đùi chung phải dưới hướng dẫn siêu âm

- Đặt ống vào lòng mạch (sheath)

Bước 2: Lấy máu siêu chọn lọc TM thượng thận phải

- Dùng ống thông tìm TM thượng thận phải đổ trực tiếp vào TM chủ dưới ở ngay trên TM thận phải.

- Dùng vi ống thông siêu chọn lọc TM thượng thận phải

- Lấy 5-8ml máu TM thượng thận phải qua vi ống thông

Bước 3: Lấy máu siêu chọn lọc TM thượng thận trái

- Dùng ống thông tìm TM thượng thận phải đổ trực tiếp vào TM chủ dưới ở ngay trên TM thận phải.

- Dùng vi ống thông siêu chọn lọc TM thượng thận phải

- Lấy 5-8ml máu TM thượng thận phải qua vi ống thông

Lấy máu TM chủ dưới

- Chụp TM chủ dưới qua ống thông

- Lấy 5-8ml máu TM chủ dưới ở ngang mức các TM thận qua ống thông

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Các mẫu máu đủ thể tích để xét nghiệm, được bảo quản trong các phương tiện chuyên dụng.

- Hệ thống tĩnh mạch thượng thận, thận lưu thông bình thường sau thủ thuật

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Rách TM thượng thận: theo dõi tại bệnh phòng, thường tự khỏi.

- Đau tại vùng hố thắt lưng: theo dõi tại bệnh phòng, có thể dùng thuốc giảm đau thông thường.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Nhiễm khuẩn huyết (hiếm gặp): hội chẩn chuyên khoa, điều trị kháng sinh theo phác đồ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

25. CHỤP VÀ ĐẶT LƯỚI LỌC TĨNH MẠCH CHỦ DƯỚI X-QUANG

TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Nhồi máu phổi là một trong những biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất ở những người bệnh có huyết khối tĩnh mạch chi dưới hoặc huyết khối các tĩnh mạch trong tiểu khung, có thể đe dọa tính mạng người bệnh. Đặt lưới lọc tĩnh mạch (TM) chủ dưới nhằm ngăn chặn các mảng huyết khối lớn di chuyển lên buồng tim và tuần hoàn phổi. Dựa vào phương thức đặt, có 2 quy trình đặt lưới lọc phổ biến hiện nay là đặt lưới lọc TM chủ dưới qua TM cảnh trong phải và đặt qua TM đùi chung.

2. CHỈ ĐỊNH

- Chỉ định tuyệt đối

+ Huyết khối – cục máu đông tĩnh mạch (VTE0 venous thromboembolism) tái phát dù đã điều trị chống đông tích cực

+ Chống chỉ định với liệu pháp chống đông

+ Có biến chứng của liệu pháp chống đông

+ Không thể tiếp tục duy trì liệu pháp chống đông

- Chỉ định tương đối

+ DVT ở TM chủ-chậu

+ Mảng huyết khối lớn, lơ lửng trong lòng mạch

+ Điều trị tiêu huyết khối (thrombolysis) cho huyết khối ở TM chủ-chậu.

+ VTE trên người bệnh có bệnh lý tâm phế mạn

+ Không tuân thủ được liệu pháp chống đông

+ Nguy cơ cao có biến chứng của liệu pháp chống đông

- Chỉ định dự phòng

+ Nguy cơ VTE sau chấn thương

+ Chuẩn bị phẫu thuật cho người bệnh có VTE

+ Sử dụng các thuốc có nguy cơ cao gây VTE

VTE (): huyết khối – cục máu đông tĩnh mạch, DVT (deep venous thrombosis): huyết khối tĩnh mạch sâu

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bệnh lý TM chủ dưới

+ Hẹp tắc TM chủ dưới do huyết khối, do bị xâm lấn, chèn ép

+ Thiểu sản, bất sản TM chủ dưới

+ TM chủ dưới có đường kính > 40mm

- Không có đường vào

+ TM cảnh trong, TM dưới đòn, TM đùi bị tắc hoặc tổ chức phần mềm quanh các TM này đang bị viêm nhiễm

- Rối loạn đông máu không kiểm soát được

+ Xuất huyết giảm tiểu cầu

+ Hemophilia

+ Thiểu yếu tố đông máu

- Tai biến thuốc cản quang

+ Dị ứng thuốc cản quang I-ốt

+ Suy thận tiến triển

- Bệnh lý toàn thân nặng: Nhiễm trùng huyết

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Bộ lưới lọc TM chủ dưới

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 4-6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm sấp, lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan thận, Glucose, Ure, Creatinin

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Mở đường vào lòng mạch

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ, rạch da

- Chọc TM cảnh trong phải dưới hướng dẫn siêu âm. Trong một số trường hợp có thể phải chọc TM cảnh trong trái hoặc TM đùi.

- Đưa dây dẫn (guidewire) và ống đặt lòng mạch (sheath) vào TM cảnh trong phải dưới hướng dẫn X-quang tăng sáng (fluoroscopy)

Chụp TM chủ dưới

- Đặt ống thông vào TM chủ dưới ở ngang mức ngã ba chủ-chậu

- Chụp TM chủ dưới, đánh giá hình thái và huyết động của TM chủ dưới

Đặt lưới lọc TM chủ dưới (IVC filter)

- Đưa bộ dụng cụ mang lưới lọc (filter) vào TM chủ dưới qua ống vào lòng mạch dài

- Định vị cho lưới lọc nằm dưới mức các TM thận

- Rút vỏ bọc để giải phóng lưới lọc vào trong lòng TM chủ dưới

- Chụp mạch TM chủ dưới

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Lưới lọc nằm tại vị trí ngay dưới các tĩnh mạch thận

- Trục của lưới lọc song song với trục của tĩnh mạch chủ dưới

- TM chủ dưới lưu thông bình thường sau khi đặt lưới lọc. Không có dấu hiệu của rách thành mạch hay tụ máu, chảy máu sau phúc mạc, ổ bụng

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tai biến liên quan đến kỹ thuật

- Tụ máu tại vị trí chọc TM: băng ép tại chỗ

- Nhiễm khuẩn quanh chân ống thông (catheter): vệ sinh, kháng sinh tại chỗ và toàn thân

- Nhiễm khuẩn huyết: hội chẩn chuyên khoa

- Tai biến liên quan đến lưới lọc (filter)

+ Lưới lọc di chuyển: thường do TM chủ dưới giãn quá lớn so với kích thước của lưới lọc. Cần lựa chọn chính xác kích thước của lưới lọc so với đường kính TM chủ dưới. Có thể lấy lưới lọc ra ngoài nếu thấy không phù hợp.

+ Gãy lưới lọc: do lưới lọc được sử dụng nhiều lần hoặc do chất liệu cấu tạo lưới lọc không đảm bảo. Không nên tái sử dụng lưới lọc.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Rách TM chủ dưới: theo dõi, đặt giá đỡ lòng mạch hoặc phẫu thuật.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

26. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ UNG THƯ GAN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Nút hóa chất động mạch gan (TACE) được coi là phương pháp điều trị hiệu quả trong các trường hợp ung thư gan không có chỉ định điều trị triệt căn. Phương pháp này lần đầu tiên được báo cáo vào năm 1974 bởi Doyon và cộng sự. Hiện nay, ngoài vật liệu để nút mạch thường quy bằng hỗn dịch Lipidol kết hợp với hóa chất (Doxorubicin, Farmorubicin, Cisplastin…), còn có các hạt vi cầu gắn hóa chất (DC bead, Hepashere…) hoặc bằng hạt phóng xạ giúp cho tiêu diệt tế bào ung thư tốt hơn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Ung thư gan nguyên phát, hoặc thứ phát tăng sinh mạch không có chỉ định phẫu thuật

- Điều trị tạm thời ung thư gan trong thời gian chờ phẫu thuật cắt gan

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

- Huyết khối tĩnh mạch cửa: tùy từng người bệnh, nếu người bệnh trẻ, chức năng gan còn tốt có thể kết hợp nút siêu chọn lọc và truyền hóa chất động mạch (cysplastin) đối với những trường hợp này.

- Khối u gan quá to: thể tích u gan chiếm hơn 1/2 thể tích gan.

- Xơ gan nặng: Child pugh C

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đôngNước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Hóa chất chống ung thư

- Lipiodol siêu lỏng

- Cồn tuyệt đối

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Phương pháp vô cảm: gây tê tại chỗ hay gây mê toàn thân (nếu cần)

- Kỹ thuật

Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay và động mạch cảnh gốc. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Chụp mạch

- Chụp động mạch thân tạng và mạc treo tràng trên bằng ống thông 4-5F để đánh giá giải phẫu mạch máu nuôi u gan. Chú ý chụp thì muộn để đánh giá hệ thống tĩnh mạch cửa

Nút mạch

- Sau khi đánh giá kỹ giải phẫu mạch máu hệ thân tạng – mạc treo tràng trên, xác định cuống mạch máu nuôi khối u gan, tiến hành luồn chọn lọc, siêu chọn lọc động mạch nuôi u bằng vi ống thông.

- Tiến hành bơm hỗn dịch Lipidol/ hóa chất vào khối u.

- Trong trường hợp luồn được siêu chọn lọc, nếu mạch nuôi u nhỏ, có thể bơm 1-2 ml Lidocain 2% vào mạch máu qua vi ống thông để chống co thắt mạch và giảm đau.

- Có thể phối hợp vật liệu tắc cuống mạch sau bơm hóa chất.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Khối u gan lắng đọng hóa chất gây tắc mạch hoàn toàn

- Toàn bộ các cuống động mạch nuôi khối u đã bị tắc hòan toàn

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Liên quan đến quá trình can thiệp mạch: Chảy máu nơi chọc mạch, bóc tách động mạch chủ bụng hoặc động mạch thân tạng- động mạch gan.

- Hội chứng sau nút mạch: thường hết sau 2 ngày – 1 tuần, gồm các triệu chứng

- Đau

- Sốt: nên dùng thuốc hạ sốt.

- Tăng men gan.

- Hoại tử khối u gây áp xe: có thể phải dẫn lưu qua da, dùng kháng sinh.

- Viêm và hoại tử túi mật. Điều trị nội khoa, nếu lâm sàng không cải thiện phải hội

chẩn ngoại để phẫu thuật.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

27. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH GAN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp và nút động mạch gan là kỹ thuật can thiệp xâm nhập tối thiểu, thường được áp dụng cho một số trường hợp như chảy máu đường mật, nút dự phòng trong trường hợp khối phình động mạch lớn hay nút mạch cấp cứu trong trường hợp chấn thương gan.

2. CHỈ ĐỊNH

- Chảy máu đường mật, nghi ngờ do tổn thương động mạch gan (giả phình động mạch, thông động tĩnh mạch…)

- Phình hoặc giả phình lớn động mạch thuộc động mạch thân tạng : chưa có biến chứng, nút dự phòng.

- Chấn thương vỡ gan : có chảy máu thể hoạt động.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

- Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)

- Lipiodol

- Cồn tuyệt đối

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật, hoặc trẻ nhỏ

- Vị trí chọc động mạch

Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Chụp động mạch gan và luồn chọn lọc động mạch tổn thương

+ Nên chụp động mạch chủ bụng bằng ống thông đuôi lợn (Pigtail) hoặc ống thông

thẳng có lỗ bên.

+ Sau đó thay bằng ống thông để có thể chọn lọc động mạch cấp máu cho tổn thương

+ Xác định mạch máu tổn thương, sử dụng vi ống thông để luồn siêu chọn lọc

- Sử dụng các vật liệu gây tắc mạch phù hợp với tổn thương.

- Chụp kiểm tra sau can thiệp qua ống thông hoặc vi ống thông.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Suy thận : đặc biệt trong các trường hợp can thiệp mạch máu thận. Trong lúc can thiệp, chú ý không nên gây tắc các mạch máu lành. Sau can thiệp nên truyền nhiều dịch.

- Theo dõi tình trạng ổ bụng : Một số trường hợp có thể gây tắc các mạch máu đường tiêu hóa gây các dấu hiệu thiếu máu ruột.

- Liên quan đến tai biến chung trong quá trình can thiệp : bóc tách động mạch, thủng mạch, chảy máu… Ngừng thủ thuật, điều trị nội khoa, nếu không kiểm soát được thì cần hội chẩn nội can thiệp nội mạch hay ngoại khoa.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

28. CHỤP VÀ NÚT HỆ TĨNH MẠCH CỬA DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Để đảm bảo không bị suy gan sau phẫu thuật thì thể tích gan lành tối thiểu còn lại theo dự kiến phải trên 30% ở gan lành hoặc 40% đối với các người bệnh có xơ gan. Nút nhánh tĩnh mạch cửa bên dự kiến phẫu thuật gây phì đại phần gan còn lại làm tăng khả năng điều trị phẫu thuật cho người bệnh.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các người bệnh có ung thư gan có chỉ định phẫu thuật cắt gan lớn mà thể tích gan còn lại không đủ

- Không có tình trạng suy gan (Child A)

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- U gan có lan tràn rộng trong gan: u gan phải có tổn thương ở hạ phân thuỳ I, II hoặc III, u gan trái có tổn thương ở hạ phân thuỳ VI và VII

- U gan có xâm lấn mạch máu: tĩnh mạch cửa, động mạch gan

- U gan có giãn đường mật, tăng áp lực tĩnh mạch cửa

- Các bệnh lý phối hợp khác: suy tim, suy thận nặng

- Có căn xa: di căn hạch, di căn phổi

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

- Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), có thể tiêm thuốc tiền mê, hoặc bệnh nhân không hợp tác cần gây mê toàn thân khi làm thủ thuật.

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Siêu âm chọn đường vào tĩnh mạch cửa: bên phải hoặc bên trái, vị trí chọc tĩnh mạch cửa

- Gây tê tại đường vào từ dưới da đến phúc mạc thành

- Luồn dây dẫn 0.035” vào thân tĩnh mạch cửa qua đó đặt ống vào lòng mạch cỡ 5F

đến 8F tuỳ thuộc vật liệu nút mạch dự kiến sử dụng.

- Chụp kiểm tra đánh giá giải phẫu hệ tĩnh mạch cửa qua ống thông 5F, liều thuốc đối quang 15ml, tốc độ bơm 5ml/s

- Nút các nhánh tĩnh mạch cửa bằng vật liệu nút mạch: keo sinh học, dù kim loại, cuộn kim loại…

- Chụp kiểm tra sau khi gây tắc các nhánh tĩnh mạch cửa

- Rút ống ra khỏi lòng mạch, nút tắc đường chọc bằng spongel hay keo sinh học

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Trong thủ thuật

- Chảy máu trong ổ bụng: kiểm tra vị trí chảy máu, có thể chụp động mạch gan phối hợp, tiến hành nút mạch cầm máu.

- Di chuyển không mong muốn của vật liệu nút mạch: đặt lại vị trí đối với dù kim loại hay cuộn kim loại.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ

chuyên dụng. Sau thủ thuật

- Máu tụ dưới bao gan

- Đau bụng: thường trong thời gian 24-48 giờ đầu, điều trị bằng các thuốc giảm đau thông thường

Theo dõi sau nút mạch

- Chụp cắt lớp vi tính đo thể tích gan sau 4-6 tuần.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

29. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH PHẾ QUẢN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp và nút động mạch phế quản là làm hiển thị động mạch này trên màn hình bằng cách tiêm thuốc đối quang trực tiếp vào động mạch, theo phương pháp Seldinger, đường vào từ động mạch đùi, nút tắc các nhánh bằng vật liệu chuyên dụng. Động mạch phế quản xuất phát từ động mạch chủ ngực (ĐM chủ xuống) từ mặt trước ngang mức đốt sống ngực D4- D5 rồi chia thành 2 nhánh phải và trái.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các trường hợp ho máu nặng, ho máu số lượng ít nhưng kéo dài chưa có điều kiện phẫu thuật triệt để hoặc không có chỉ định phẫu thuật.

- Các trường hợp dị dạng, thông động tĩnh mạch của hệ động mạch phế quản.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

- Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), tiền mê hoặc gây mê nếu cần (người bệnh không tỉnh táo, trẻ nhỏ…)

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Chọn kỹ thuật và đường vào của ống thống

- Theo phương pháp Seldinger đường vào có thể từ ĐM đùi, ĐM cánh tay, ĐM quay.

Thông thường là ĐM đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường này không làm được thì mới chọn các đường khác.

Thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ vị trí đặt ống ống vào lòng mạch

- Chọc kim, đặt ống vào lòng mạch

- Đưa dây dẫn đường và ống thông chụp mạch qua ống vào lòng mạch đến động mạch chủ ngực, tìm gốc xuất phát động mạch phế quản, bơm thử 3-5ml thuốc để xác định

- Chụp toàn bộ hệ động mạch phế quản bằng thuốc đối quang qua bơm tiêm máy thấy được toàn bộ hệ động mạch phế quản phải và trái. Nếu nghi ngờ có các nhánh khác cấp máu cho vùng tổn thương, cần chụp đầy đủ các nhánh (ĐM vú trong, ngực ngoài, liên sườn, dưới hoành…)

- Nút tắc các nhánh động mạch giãn bất thường cấp máu cho vùng tổn thương bằng vật liệu nút mạch chuyên dụng (hạt PVA, keo sinh học, spongel..)

- Rút ống thông và ống vào lòng mạch sau khi đã chụp và nút mạch đạt yêu cầu, ép bằng tay 15’ để cầm máu sau đó bằng ép trong 6 giờ

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Phát hiện động mạch phế quản hoặc ngoài hệ phế quản bệnh lý.

- Phát hiện được những vòng tuần hoàn bàng hệ nguy hiểm (nếu có), đặc biệt là các vòng nối với động mạch tủy sống.

- ĐM phế quản, ngoài phế quản bệnh lý được gây tắc hoàn toàn.

- Không gây tắc mạch những động mạch lành.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Trong quá trình chụp

- Có thể chảy máu, bóc tách nội mạc, ngừng thủ thuật, ép bằng tay và băng nếu ngừng chảy máu có thể tiến hành lại sau 1 – 2 tuần hoặc đổi tiến hành ở vị trí khác.

- Xử trí tai biến thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

Sau khi làm thủ thuật

- Vị trí luồn ống thông có thể chảy máu, tụ máu : ép tay và băng ép, bất động cho đến khi dừng chảy máu

- Trường hợp nghi ngờ tắc mạch do máu cục (thrombose) hoặc thuyên tắc mạch (emboli) do bong mảng xơ vữa, cần khám xét và xử trí kịp thời bởi bác sỹ chuyên khoa.

- Trường hợp xảy ra phồng động mạch, thông động tĩnh mạch hoặc đứt ống thông hoặc dây dẫn, có thể cần can thiệp ngoại khoa

- Trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng sau can thiệp, cần cho kháng sinh để điều trị…

- Tắc động mạch tủy: theo dõi, chống co thắt và điều trị nội khoa.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

30. CHỤP VÀ CAN THIỆP ĐỘNG MẠCH PHỔI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp và can thiệp động mạch phổi là làm hiển thị động mạch này trên màn hình bằng cách tiêm thuốc đối quang trực tiếp vào động mạch, theo phương pháp Seldinger, đường vào từ tĩnh mạch đùi, lên tĩnh mạch (TM) chủ dưới (có thể từ TM dưới đòn, TM cảnh trong vào TM chủ trên) vào nhĩ phải sang thất phải và vào ĐM phổi.

2. CHỈ ĐỊNH

- Cần chụp để xác định bất thường của ĐM phổi: bất thường bẩm sinh, mắc phải (phình), huyết khối ĐM phổi…

- Can thiệp nút tắc những bất thường, tái thông động mạch phổi

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5 Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

- Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Chọn kỹ thuật và đường vào của ống thống

- Theo phương pháp Seldinger đường vào có thể từ TM đùi, TM cánh tay, TM cảnh.

- Thông thường là TM đùi, trừ khi đường này không làm được thì mới chọn các đường khác.

Thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ vị trí đặt ống vào lòng mạch

- Chọc kim, đặt ống vào lòng mạch ở tĩnh mạch đùi.

- Đưa dây dẫn đường và ống thông chụp mạch qua ống vào lòng mạch đến tĩnh mạch

chủ dưới, đi lên nhĩ phải vào thất phải và lên động mạch phổi.

- Chụp hệ động mạch phổi bằng thuốc đối quang qua bơm tiêm máy thấy được toàn bộ hệ động mạch phổi phải và trái, xác định bất thường : phình, dị dạng, huyết khối…

- Nút tắc, tái thông bất thường bằng vật liệu nút mạch, thông mạch, lấy huyết khối chuyên dụng

- Rút ống thông khỏi lòng mạch sau khi đã chụp và can thiệp mạch đạt yêu cầu

- Ép nhẹ bằng tay để cầm máu trong 5 phút, sau đó băng vị trí chọc

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Phục hồi được lưu thông của động mạch phổi bình thường

- Loai bỏ được những nhánh động mach phổi bệnh lý.

- Bảo tồn lưu thông của những nhánh động mạch phổi lành.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Chọc vào động mạch : ép cho đến khi cầm máu

- Làm bong cục huyết khối từ TM đùi, TM chủ dưới lên nhĩ phải và lên ĐM phổi gây nhồi máu phổi, cần phát hiện và xử trí kịp thời bởi bác sỹ chuyên khoa.

- Trường hợp xảy ra phình động mạch, thông động tĩnh mạch hoặc đứt ống thông hoặc dây dẫn, có thể cần can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật ngoại khoa

- Trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng sau can thiệp, cần cho kháng sinh để điều trị…

- Tai biến thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

31. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH MẠC TREO X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp động mạch mạc treo tràng trên, tràng dưới là làm hiển thị các động mạch này và các nhánh tận trên phim chụp tăng sáng truyền hình (fluoroscopy) hoặc chụp mạch số hóa xóa nền (DSA). Trước đây, khi các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như cắt lớp vi tính đa dãy hay cộng hưởng từ chưa phát triển, thì chụp động mạch mạc treo tràng có vai trò trong chẩn đoán các khối u tăng sinh mạch, hoặc các bệnh lý mạch máu liên quan đến ống tiêu hóa. Hiện nay các bệnh lý này thường được chẩn đoán bằng cắt lớp vi tính đa dãy hay cộng hưởng từ từ lực cao kết hợp với làm căng các quai ruột bằng nước thì chụp các động mạch mạc treo tràng thường được chỉ định trong các trường hợp xuất huyết tiêu hóa.

2. CHỈ ĐỊNH

- Xuất huyết tiêu hóa không do nguyên nhân giãn vỡ tĩnh mạch (thường trong bệnh lý tăng áp lực tĩnh mạch cửa hoặc trĩ) mà không điều trị được bằng nội khoa hay can thiệp nội soi.

- Một số trường hợp cần chẩn đoán bệnh lý mạch máu hoặc các khối u giàu mạch máu mà trên phim chụp CLVT không rõ ràng.

- Đau bụng mạn tính do mảng xơ vữa gây hẹp động mạch mạc treo tràng trên

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

- Dù gây tắc mạch (amplatzer vascular plugs)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Vị trí chọc mạch: Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay.

Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Gây tê tại chỗ vị trí đặt ống ống vào lòng mạch

- Chọc kim, đặt ống vào lòng mạch

- Luồn ống thông, đưa ống thông kết hợp với dây dẫn để móc vào động mạch mạc treo tràng trên. Tiến hành chụp kéo dài từ động mạch đến thì trở về của tĩnh mạch mạc treo tràng. Lặp lại thao tác với động mạch mạc treo tràng dưới

- Phát hiện tổn thương mạch máu gây xuất huyết tiêu hóa

- Sử dụng vi ống thông luồn vào vị trí tổn thương

- Gây tắc bằng các vật liệu gây tắc mạch (gelfoam, PVA, Hystoacryl, vòng xoắn kim loại) tùy theo từng loại tổn thương và kinh nghiệm của người can thiệp

- Phát hiện hẹp mạch máu. Tiến hành nong bằng bóng

- Sau đó đặt giá đỡ lòng mạch tùy theo từng trường hợp cụ thể.

- Chụp kiểm tra đánh giá.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Loại bỏ được mạch máu bệnh lý ra khỏi vòng tuần hoàn mạc treo (gây tắc mạch)

- Phục hồi lưu thông dòng chảy của động mạch mạc treo

- Không làm tổn thương các nhánh mạch cấp máu cho vùng ruột lành.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Liên quan đến can thiệp: lóc tách động mạch, chảy máu nơi chọc mạch hoặc tắc mạch không mong muốn. Tùy theo tai biến sẽ theo các hướng dẫn để xử trí các tai biến này.

- Trong trường hợp có sử dụng vật liệu gây tắc mạch, đặc biệt sử dụng hạt PVA nếu để trào ngược nhiều sang các nhánh lành có thể biến chứng gây nhồi máu ruột. Trường hợp nhồi máu nhiều có thể phải phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột bị nhồi máu.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

32. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U CƠ TRƠN TỬ CUNG DƯỚI X- QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Nút động mạch tử cung trong điều trị u cơ trơn tử cung (UCTTC) là phương pháp luồn ống thông ngược dòng chọn lọc vào động mạch chậu trong và vào động mạch tử cung để bơm chất gây tắc cuống mạch nuôi khối u cơ trơn bằng các vật liệu tắc mạch như các hạt nhựa PVA, hạt hình cầu...Phương pháp này có các ưu điểm như thủ thuật bảo tồn được tử cung, tương đối an toàn, thời gian làm thủ thuật và nằm viện ngắn, không ảnh hưởng đến sức lao động sản xuất của người bệnh sau này, không để lại sẹo, ít các biến chứng sau mổ.

2. CHỈ ĐỊNH

- U cơ trơn tử cung có kích thước dưới 10cm, có triệu chứng lâm sàng do khối u gây ra như: đau bụng, rong kinh...

- Nếu u dưới thanh mạc thì không có cuống hay diện bám của khối u vào cơ tử cung lớn hơn hoặc bằng 50% đường kính lớn nhất của khối u.

- U dưới niêm mạc có kích thước <5cm

- U cơ trơn tử cung ở những người có nhu cầu bảo tồn tử cung để sinh con hay nâng cao chất lượng cuộc sống.

- Người bệnh có UCTTC với các xét nghiệm công thức máu, chức năng đông máu, chức năng gan thận và tế bào âm đạo bình thường.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đang mang thai, viêm nhiễm phần phụ và nghi ngờ bệnh ác tính tử cung, cổ tử cung.

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- U cơ trơn tử cung quá to, có đường kính trên 10cm.

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch đùi

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), tiền mê hoặc gây mê nếu cần (người bệnh không tỉnh táo), có thể gây tê vùng.

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Đưa dây dẫn và ống đặt động mạch vào lòng động mạch đùi.

- Chụp động mạch chậu từng bên qua ống thông.

- Dùng vi ống thông tiếp cận chọn lọc động mạch nuôi khối u.

- Nút tắc động mạch nuôi khối u với vật liệu tắc mạch (các loại hạt, spongel, coil, keo sinh học,…).

- Chụp kiểm tra động mạch tử cung vừa can thiệp.

- Lập lại các bước từ bước 3-6 với bên còn lại.

- Rút sheath, băng ép động mạch hoặc đóng động mạch. Kết thúc can thiệp.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Hầu như không có tai biến nghiêm trọng xảy ra.

- Có thể có biến chứng giống như các chụp mạch khác: Chảy máu, máu tụ vùng chọc, nhưng rất ít xảy ra.

- Hiếm xảy ra hoại tử UCTTC bị nhiễm trùng, phải điều trị nội khoa, nếu không kết quả phải cắt bỏ tử cung.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Tắc các mạch khác: tắc động mạch buồng trứng,…cần điều trị nội

- Người bệnh có thể bị đau vùng bụng dưới sau vài giờ-nhiều ngày làm thủ thuật do tắc mạch, hoại tử vô khuẩn khối u.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

33. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ LẠC NỘI MẠC TRONG CƠ TỬ CUNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Lạc nội mạc (LNM) trong cơ tử cung (adenomyosis) là tình trạng các tuyến nội mạc tử cung phát triển bất thường vào trong lớp cơ tử cung, gây ra các triệu chứng như rong kinh, thống kinh và vô sinh, làm ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Trong các phương pháp điều trị hiện nay, can thiệp nội mạch bằng kỹ thuật nút mạch động mạch tử cung (Uterine Artery Embolization – UAE) là một lựa chọn ít xâm lấn và hiệu quả. Quy trình chụp và nút mạch điều trị lạc nội mạc trong cơ tử cung được thực hiện dưới hướng dẫn tăng sáng, giúp xác định giải phẫu và dòng chảy của động mạch tử cung hai bên – là nguồn cấp máu chính cho vùng tổn thương. Sau khi xác định được mạch nuôi tổn thương, can thiệp tiến hành nút mạch bằng các vật liệu nhu hạt vi cầu (PVA, Embozene,...) để làm giảm tưới máu, từ đó giảm kích thước vùng tổn thương và cải thiện triệu chứng lâm sàng.

2. CHỈ ĐỊNH

- Trong những trường hợp lạc nội mạc tử cung kéo dài, gây đau bụng và rong kinh, điệu trị giảm đau và nội tiết tố không hiệu quả và không có chỉ định điều trị ngoại khoa.

- Lạc nội mạc trong cơ tử cung ở những người có nhu cầu bảo tồn tử cung để sinh con hay nâng cao chất lượng cuộc sống.

- Người bệnh lạc nội mạc trong cơ tử cung với các xét nghiệm công thức máu, chức năng đông máu, chức năng gan thận và tế bào âm đạo bình thường.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đang mang thai, viêm nhiễm phần phụ và nghi ngờ bệnh ác tính tử cung, cổ tử cung

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5 Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch đùi

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), tiền mê hoặc gây mê nếu cần (người bệnh không tỉnh táo), hoặc gây tê vùng.

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Đưa dây dẫn và ống đặt động mạch vào lòng động mạch đùi.

- Chụp động mạch chậu từng bên qua ống thông.

- Dùng vi ống thông tiếp cận chọn lọc động mạch tử cung.

- Nút tắc động mạch tử cung với vật liệu tắc mạch (các loại hạt, spongel, coil, keo sinh học,…).

- Chụp kiểm tra động mạch tử cung vừa can thiệp.

- Lập lại các bước từ bước 3-6 với bên còn lại.

- Rút sheath, băng ép động mạch hoặc đóng động mạch. Kết thúc can thiệp.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Hầu như không có tai biến nghiêm trọng xảy ra.

- Có thể có biến chứng giống như các chụp mạch khác: Chảy máu, máu tụ vùng chọc, nhưng rất ít xảy ra.

- Hiếm xảy ra hoại tử lạc nội mạc tử cung bị nhiễm trùng, phải điều trị nội khoa, nếu không kết quả phải cắt bỏ tử cung..

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Người bệnh có thể bị đau vùng bụng dưới sau vài giờ-nhiều ngày làm thủ thuật do tắc mạch, hoại tử vô khuẩn cơ tử cung.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

34. CHỤP VÀ NÚT ĐỘNG MẠCH TỬ CUNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Nút động mạch tử cung là phương pháp luồn ống thông ngược dòng chọn lọc vào động mạch tử cung để bơm chất gây tắc động mạch nhằm bảo tổn toàn vẹn tử cung hiệu quả. Thủ thuật an toàn, thời gian nằm viện ngắn, thời gian hồi phục của người bệnh ngắn sau điều trị. Thủ thuật này được dùng để điều trị u cơ trơn tử cung, lạc nội mạc tử cung trong cơ tử cung, chảy máu sau đẻ, dị dạng mạch máu tử cung….

2. CHỈ ĐỊNH

- U cơ trơn tử cung có gây các dấu hiệu lâm sàng (đau bụng, rối loạn kinh nguyệt, chèn ép, vô sinh….).

- Lạc nội mạc tử cung trong cơ tử cung, chảy máu sau đẻ, dị dạng mạch máu tử cung…

- Cầm máu: ung thư cổ tử cung, tử cung gây chảy máu, truyền hóa chất động mạch tử cung…

- Rong kinh, rong huyết do các nguyên nhân khác (UCTTC, lạc nội mạc….) điều trị nội khoa thất bại.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Đang mang thai, viêm nhiễm phần phụ và nghi ngờ bệnh ác tính tử cung, cổ tử cung.

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5 Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch đùi

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Đưa dây dẫn và ống đặt động mạch vào lòng động mạch đùi.

- Chụp động mạch chậu từng bên qua ống thông.

- Dùng vi ống thông tiếp cận chọn lọc động mạch tử cung.

- Nút tắc động mạch tử cung với vật liệu tắc mạch (các loại hạt, spongel, coil, keo sinh học,…).

- Chụp kiểm tra động mạch tử cung vừa can thiệp.

- Lập lại các bước từ bước 3-6 với bên còn lại.

- Rút sheath, băng ép động mạch hoặc đóng động mạch. Kết thúc can thiệp.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Hầu như không có tai biến nghiêm trọng xảy ra.

- Có thể có biến chứng giống như các chụp mạch khác: Chảy máu, máu tụ vùng chọc, nhưng rất ít xảy ra.

- Hiếm xảy ra hoại tử tử cung hay nhiễm trùng, phải điều trị nội khoa, nếu không kết quả phải cắt bỏ tử cung.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Người bệnh có thể bị đau vùng bụng dưới sau vài giờ-nhiều ngày làm thủ thuật do tắc mạch, hoại tử vô khuẩn khối u.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

35. CHỤP VÀ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH TINH DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Giãn tĩnh mạch thừng tinh (scrotal varicocele) là tình trạng giãn của đám rối tĩnh mạch sinh tinh và tĩnh mạch thừng tinh trong. Phương pháp điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh kinh điển là phẫu thuật thắt tĩnh mạch tinh qua nội soi ổ bụng hoặc mổ mở. Hiện nay, với sự tiến bộ của điện quang can thiệp, thay vì phẫu thuật thắt tĩnh mạch tinh thì phương pháp can thiệp nội mạch sử dụng các vật liệu nút tắc, chặn đường trào ngược của đám rối tĩnh mạch tinh. Phương pháp này ngày càng được phổ biến rộng rãi và dần thay thế phương pháp điều trị phẫu thuật do tính chất xâm nhập tối thiểu, hiệu quả cao. Người bệnh không phải phẫu thuật, không gây mê hoặc gây tê tủy sống, không để lại sẹo mổ, đặc biệt là không có nguy cơ thắt vào ống dẫn tinh.

2. CHỈ ĐỊNH

- Giãn đám rối tĩnh mạch thừng tinh không đáp ứng với điều trị nội khoa

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch đùi

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Chọc TM đùi chung, thường bên phải, có thể sử dụng tĩnh mạch cánh tay nếu đường dưới không thuận lợi.

- Đặt ống mở vào lòng mạch (sheath) vào trong lòng mạch qua dây dẫn

- Đặt ống thông dẫn đường (guiding catheter) vào TM thận trái, rồi tiến hành chụp mạch TM thận trái, hiển thị TM tinh trái. Tiếp cận và chụp chọn lọc TM tinh trái.

- Trường hợp can thiệp TM tinh phải luồn trực tiếp từ TM chủ

- Gây tắc mạch TM tinh bằng vật liệu tắc mạch (vòng xoắn kim loại, keo sinh học)

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tụ máu tại vị trí chọc TM

- Huyết khối TM sâu: theo dõi điều trị nội khoa các chế phẩm tiêu sợi huyết. Đặt lưới lọc tĩnh mạch chủ dưới tạm thời để dự phòng nhồi máu phổi nếu có chỉ định.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Nhồi máu động mạch phổi: Tùy mức độ lấy dị vật, điều trị nội khoa

- Dị ứng thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

36. CHỤP VÀ NÚT GIÃN TĨNH MẠCH BUỒNG TRỨNG DƯỚI X- QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Hội chứng xung huyết tĩnh mạch sinh dục nữ mạn tính được xác định là đau tiểu khung không liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt, kéo dài trên 6 tháng. Có khoảng 39,1% phụ nữ trong tất cả các độ tuổi có hội chứng này ở các mức độ khác nhau. Có nhiều phương pháp điều trị, phổ biến nhất là sử dụng medroxyprogesterone acetate (Provera) và goserelin (Zoladex). Phẫu thuật cắt tử cung có thể làm giảm được triệu chứng lâm sàng khoảng 33% nhưng có tới 20% đau tái phát sau 2 năm. Can thiệp nội mạch gây tắc tĩnh mạch sinh dục (tĩnh mạch tử cung, tĩnh mạch buồng trứng) được chứng minh là một phương pháp điều trị an toàn, xâm nhập tối thiểu, có hiệu quả cao cải thiện triệu chứng lâm sàng cho người bệnh.

2. CHỈ ĐỊNH

- Bệnh nhân chẩn đoán hội chứng xung huyết tiểu khung điều trị nội khoa không đáp ứng.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch đùi

- Bộ ống vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 5-6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%), tiền mê hoặc gây mê nếu cần (người bệnh không tỉnh táo)

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Chọc tĩnh mạch đùi chung thường bên phải, có thể từ tĩnh mạch cánh tay nếu đường dưới không phù hợp.

- Đặt ống vào lòng mạch (sheath) vào trong lòng mạch qua dây dẫn

- Đặt ống thông dẫn đường (guiding catheter) vào TM thận trái, rồi tiến hành chụp mạch TM thận trái, hiển thị TM buồng trứng trái.

- Chụp chọn lọc TM buồng trứng trái bằng catheter 4F qua guiding catheter rồi gây tắc TM buồng trứng giãn với spongel, coil, keo sinh học,…

- Đưa ống thông dẫn đường vào TM buồng trứng bên phải từ TM chủ dưới ở ngay dưới TM thận phải rồi tiến hành chụp mạch lặp lại các bước từ 3-4

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tụ máu tại vị trí chọc TM

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Nhồi máu động mạch phổi: lấy huyết khối, dị vật, điều trị nội khoa.

- Dị ứng thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. John A. Kaufman, Michael J. Lee, "Vascular and Interventional Radiology: The Requisites E-Book", Elsevier Health Sciences, 2013

2. Justaniah, Almamoon I., et al. "Percutaneous ureteral embolization to manage fistulous bladder cancer." The Arab Journal of Interventional Radiology 02 (2018): 90-9

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology.3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

37. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH LÁCH DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Can thiệp động mạch lách chủ yếu là các kỹ thuật nút mạch, có thể chọn lọc hoặc không chọn lọc với mục tiêu là làm giảm lưu lượng tuần hoàn đến lách hoặc gây hoại tử nhu mô lách chủ động. Kỹ thuật này được thực hiện bằng sử dụng ống thông, vi ống thông đặt vào động mạch lách hoặc các nhánh, sau đó gây tắc mạch bằng vật liệu nút mạch.

2. CHỈ ĐỊNH

- Giả phình động mạch lách

- Xuất huyết tiêu hóa cao (thực quản, dạ dày) có nguồn cấp máu từ động mạch lách

- Giả phình động mạch lách (thường sau viêm tụy cấp)

- Chấn thương vỡ lách

- Hội chứng cường lách

- U lympho lách

- Bệnh bạch cầu dòng lympho mạn tính (chronic lymphatic leukemia)

- Nút mạch tiền phẫu cắt lách qua nội soi

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện

- Máy X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3. Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Đặt ống vào lòng mạch (sheath) vào trong lòng mạch qua dây dẫn

- Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Tiến hành chụp động mạch thân tạng, động mạch mạc treo tràng trên bằng ống thông tiêu chuẩn (catheter)

- Chụp chọn lọc động mạch lách bằng vi ống thông (microcatheter).

Can thiệp điều trị

- Dùng vi ống thông (microcatheter) chọn lọc nhánh động mạch cần can thiệp.

- Tiến hành gây tắc mạch bằng các vật liệu phù hợp với chỉ định qua vi ống thông.

Đánh giá sau can thiệp

- Chụp mạch đánh giá tuần hoàn sau nút mạch.

- Đóng đường vào lòng mạch, kết thúc thủ thuật.

- Tùy theo mục đích can thiệp điều trị mà có nhận định khác nhau:

- Nút giả phình động mạch: túi giả phình bị loại bỏ hoàn toàn ra ngoài tuần hoàn động mạch lách. Tuần hoàn phía sau túi giả phình còn bình thường.

- Nút mạch điều trị cường lách, lách to: tùy theo thể tích lách cần hoại tử để lựa chọn những nhánh mạch đích cụ thể.

- Nút mạch cầm máu sau chấn thương: vị trí chảy máu bị bít tắc hoàn toàn, không còn thoát thuốc ra ngoài lòng mạch.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tụ máu tại vị trí mở đường vào lòng mạch: băng ép cầm máu. Trong trường hợp tạo giả phình tại vị trí mở đường vào lòng mạch (ĐM đùi chung) thì nút mạch túi giả phình

- Đau sau nút mạch: do mô lách bị hoại tử. Có thể áp dụng các phác đồ chống đau bậc 1 đến bậc 3.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Dị ứng thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Cisre Standards of Practice – Vascular Access and Embolic Agents.

2. Falkowski AL, et al. “Splenic artery embolization: Indications and techniques.” Tech Vasc Interv Radiol 2017;20(3):124–130.

3. Rösch J, et al. “Transcatheter embolization of splenic artery aneurysms and pseudoaneurysms.” AJR Am J Roentgenol 2018;211(6):1233–1240.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

38. CHỤP VÀ CAN THIỆP MẠCH TÁ TỤY DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Can thiệp động mạch tá tụy chủ yếu là các kỹ thuật nút mạch, có thể chọn lọc hoặc không chọn lọc, thường gặp trong các bênh lý chảy máu đường tiêu hóa, chảy máu đường mật, chảy máu ổ bụng thứ phát sau nhiễm trùng, chấn thương, viêm tụy… Kỹ thuật này được thực hiện bằng sử dụng ống thông, vi ống thông siêu chọn lọc vào nhánh động mạch gây nguồn gốc chảy máu, sau đó gây tắc mạch bằng vật liệu nút mạch.

2. CHỈ ĐỊNH

- Giả phình động mạch sau nhiễm trùng gan – đường mật

- Giả phình động mạch sau viêm tụy cấp, viêm loét dạ dày – tá tràng

- Giả phình động mạch sau thủ thuật can thiệp: dẫn lưu – đặt stent đường mật, dẫn lưu ổ bụng qua da, cắt cơ Oddi qua nội soi…

- Chấn thương bụng kín có tổn thương mạch máu gây chảy máu ổ bụng

- Các khối phình, giả phình động mạch

- Dị dạng động tĩnh mạch

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện

- Máy X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3. Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Mở đường vào lòng mạch

- Gây tê tại chỗ, rạch da

- Dùng bộ kim chọc động mạch

- Đặt ống vào lòng mạch thường quy (sheath)

- Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Tiến hành chụp động mạch thân tạng, động mạch mạc treo tràng trên bằng ống thông tiêu chuẩn.

- Chụp chọn lọc động mạch có tổn thương bằng vi ống thông.

Can thiệp điều trị

- Dùng vi ống thông chọn lọc nhánh động mạch có tổn thương

- Tiến hành gây tắc mạch bằng các vật liệu phù hợp.

Đánh giá sau can thiệp

- Chụp mạch đánh giá tuần hoàn sau nút mạch.

- Đóng đường vào lòng mạch, kết thúc thủ thuật.

- Tùy theo mục đích can thiệp điều trị mà có nhận định khác nhau:

- Nút giả phình động mạch: túi giả phình bị loại bỏ hoàn toàn ra ngoài tuần hoàn động mạch lách. Tuần hoàn phía sau túi giả phình còn bình thường.

- Nút mạch cầm máu sau chấn thương: vị trí chảy máu bị bít tắc hoàn toàn, không còn thoát thuốc ra ngoài lòng mạch. Các nhánh mạch lành còn nguyên vẹn, được bảo toàn.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Viêm ruột hoại tử: do tắc nhánh động mạch cấp máu cho ruột. Theo dõi điều trị nội khoa. Nếu phạm vị ruột hoại tử rộng, có nguy cơ thủng ruột thì hội chẩn ngoại khoa.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ

chuyên dụng.

- Dị ứng thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Cisre Standards of Practice – Vascular Access and Embolic Agents.

2. Lee JH, et al. “Transcatheter embolization for bleeding in pancreatitis.” Cardiovasc Intervent Radiol 2018;41(6):840–848.

3. Schaefer P, et al. “Angiographic intervention in pancreatic diseases.” Radiographics 2019;39(3):735–750.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

39. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH THẬN DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Dị dạng động tĩnh mạch AVM (arteriovenous malformation) bao gồm nhiều luồng thông trực tiếp giữa hệ thông động mạch và hệ tĩnh mạch, không qua hệ mao mạch nên dẫn đến mất khả năng trao đổi chất ở những mô xung quanh ổ dị dạng, còn gọi lại hiện tượng cướp máu. Khi tổn thương dị dạng động tĩnh mạch tiến triển theo sự lớn lên của cơ thể, sẽ dẫn đến thiểu dưỡng, loạn dưỡng mô biểu hiện lâm sàng là các triệu chứng đau, biến dạng, loét-hoại tử và chảy máu tại thận. Can thiệp nội mạch tiếp cận và làm bít tắc ổ dị dạng qua đường động mạch, tĩnh mạch hoặc chọc trực tiếp, nhờ vậy mà tuần hoàn của thận được phục hồi, cải thiện tình trạng dinh dưỡng của nhu mô, cũng như tình trạng đái máu.

2. CHỈ ĐỊNH

- Dị dạng động tĩnh mạch thận biến chứng (đái máu)

- Dị dạng động tĩnh mạch phần mềm có hiệu ứng cướp máu nhu mô thận (teo thận khu trú)

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện

- Máy X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3. Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Mở đường vào lòng mạch

- Gây tê tại chỗ, rạch da

- Mở đường vào động mạch bằng kim

- Đặt bộ mở đường vào lòng mạch (sheath). Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Chụp ĐM chủ bụng đoạn từ ngang gốc động mạch thận bằng Pigtail catheter

- Chụp chọn lọc ĐM mạch thận tổn thương bằng ống thông Cobra.

Tiếp cận tổn thương

- Đặt ống thông dẫn đường (guiding catheter) vào gốc ĐM thận tổn thương

- Luồn vi ống thông và dây dẫn siêu nhỏ vào cuống nuôi ổ dị dạng. Chụp mạch xác định vị trí đầu vi ống thông đã nằm trong ổ dị dạng động tĩnh mạch.

- Rút dây dẫn siêu nhỏ và thay thế bằng dây dẫn siêu nhỏ cứng 0.014-0.018”.

Nút mạch điều trị

- Gây tắc mạch ổ dị dạng bằng vật liệu nút mạch.

- Tùy theo thể loại và đường tiếp cận ổ dị dạng mà lựa chọn vật liệu nút mạch phù hợp. Thường dùng vòng xoắn kim loại (coils) hoặc keo sinh học (nBCA).

Kết thúc điều trị

- Chụp mạch kiểm tra sau nút mạch, đánh giá các nhánh lân cận và hạ lưu.

- Đóng đường vào lòng mạch.

- Ổ dị dạng được điều trị thành công khi trung tâm ổ dị dạng đã bị bịt kín, các cuống mạch nuôi và tĩnh mạch dẫn lưu không còn dòng chảy.

- Đồng thời các nhánh mạch phía hạ lưu, lân cận được bảo tồn.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Tắc mạch: có thể tắc mạch phía hạ lưu hoặc mạch lân cận. Thường xảy ra với các vật liệu gây tắc mạch có khả năng di chuyển (ethanol, hisoacryl).

- Bóc tách hoặc vỡ thành mạch: hiếm khi xảy ra nhưng có thể xuất hiện trong mọi giai đoạn can thiệp. Có thể khắc phục bằng đặt giá đỡ lòng mạch (stent) che phủ vị trí bóc tách.

- Giả phình tại vị trí mở đường vào lòng mạch: đây là biến chứng thường gặp nhất,

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hatzidakis A, Rossi M, Mamoulakis C, et al. Management of renal arteriovenous malformations: a pictorial review. Insights Imaging. 2014;5(4):523–530.

2. Wetter A, Schlunz-Hendann M, Meila D, Rohde D, Brassel F. Endovascular treatment of a renal arteriovenous malformation with Onyx. Cardiovasc Intervent Radiol. 2012;35(1):211–214.

3. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 201

40. NÚT ĐỘNG MẠCH ĐIỀU TRỊ CẦM MÁU CÁC TẠNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Có nhiều nguyên nhân gây chảy máu từ các tạng như xuất huyết tiêu hóa cao, xuất huyết tiêu hóa thấp, chảy máu đường mật, vỡ gan – lách – thận – ruột sau chấn thương, chảy máu tiêu hóa sau can thiệp nội soi...Tình trạng mất máu nặng có thể đe dọa sinh mạng người bệnh do vậy cần phải có biện pháp cầm máu nhanh, chính xác và hiệu quả. Can thiệp động chủ yếu là các kỹ thuật nút mạch, có thể chọn lọc hoặc không chọn lọc, thường gặp trong các bênh lý chảy máu đường tiêu hóa, chảy máu đường mật, chảy máu ổ bụng thứ phát sau nhiễm trùng, chấn thương, viêm tụy... Kỹ thuật này được thực hiện bằng sử dụng ống thông, vi ống thông siêu chọn lọc vào nhánh động mạch gây nguồn gốc chảy máu, sau đó gây tắc mạch bằng vật liệu nút mạch vĩnh viễn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Giả phình động mạch sau nhiễm trùng gan – đường mật

- Giả phình động mạch sau viêm tụy cấp, viêm loét dạ dày – tá tràng

- Giả phình động mạch sau thủ thuật can thiệp: dẫn lưu – đặt stent đường mật, dẫn lưu ổ bụng qua da, cắt cơ Oddi qua nội soi…

- Chấn thương bụng kín có tổn thương mạch máu gây chảy máu ổ bụng

- Các khối phình, giả phình động mạch

- Dị dạng động tĩnh mạch

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện

- Máy X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3. Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ ống đặt lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Mở đường vào lòng mạch

- Gây tê tại chỗ, rạch da

- Dùng kim chọc động mạch. Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống vào động mạch có thể là: từ động mạch đùi, động mạch quay, động mạch nách, động mạch cánh tay. Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

- Đặt ống vào lòng mạch thường quy (sheath)

Chụp mạch đánh giá tổn thương

- Tiến hành chụp động mạch thân tạng, động mạch mạc treo tràng trên bằng ống thông tiêu chuẩn (catheter)

- Chụp chọn lọc động mạch có tổn thương bằng vi ống thông.

Can thiệp điều trị

- Dùng vi ống thông chọn lọc nhánh động mạch có tổn thương

- Tiến hành gây tắc mạch bằng các vật liệu phù hợp.

Đánh giá sau can thiệp

- Chụp mạch đánh giá tuần hoàn sau nút mạch.

- Đóng đường vào lòng mạch, kết thúc thủ thuật.

- Tùy theo mục đích can thiệp điều trị mà có nhận định khác nhau:

- Nút giả phình động mạch: túi giả phình bị loại bỏ hoàn toàn ra ngoài tuần hoàn động mạch. Tuần hoàn phía sau túi giả phình còn bình thường.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Dị ứng thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

41. CHỤP VÀ NÚT MẠCH TIỀN PHẪU CÁC KHỐI U DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp mạch làm hiển thị mạch máu cấp máu các khối u, sau đó tiến hành nút tắc các cuống mạch cấp máu cho khối qua đường can thiệp nội mạch từ đó giảm chảy máu trong phẫu thuật.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các khối u rất tăng sinh mạch: u màng não, u nguyên bào mạch máu, u xơ mũi họng…

- Các khối u ác tính xâm lấn mạch máu hoặc chảy máu.

- Làm giảm kích thước khối u

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Phương tiện

- Máy X-quang tăng sáng

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3. Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc chống đông

- Thuốc trung hòa thuốc chống đông

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Bơm tiêm dành cho máy bơm điện

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống thông có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay, động mạch cảnh gốc (nếu u vùng đầu cổ) và động mạch quay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Chụp động mạch não

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh trong: luồn ống thông động mạch qua introducer lên động mạch cảnh trong bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 10ml, tốc độ 4ml/s, áp lực 500 PSI. Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng, nghiêng hoàn toàn và tư thế chếch 45 độ.

Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng và nghiêng hoàn toàn.

- Để chụp chọn lọc động mạch đốt sống: luồn ống thông Vertebral 4-5F, tới động mạch đốt sống (thường bên trái) bơm thuốc đối quang, với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 500PSI. Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não hố sau tư thế nghiêng hoàn toàn và tư thế thẳng với bóng chếch đầu đuôi 25 độ và tư thế chếch 45 độ.

- Có thể tiến hành chụp 3D tùy theo bệnh lý

Nút mạch

- Đặt ống thông dẫn đường vào mạch cấp máu cho khối u

- Luồn vi ống thông tới mạch cấp máu khối u dưới trợ giúp vi dây dẫn

- Bơm vật liệu tắc mạch: tùy đặc điểm, vị trí tổn thương, lựa chọn các vật liệu khác nhau. Các loại vật liệu nút tạm thời (PVA, Spongel, Gelfoam), các vật liệu nút vĩnh viễn (keo Histoacryl, Onyx, vòng xoắn kim loại..)

Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông và ống vào lòng mạch rồi đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó băng ép trong 8 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Chụp mạch bộc lộ được cấu trúc giải phẫu các động mạch cấp máu cho khối u, các mạch máu bình thường

- Nút mạch gây tắc hoàn toàn các cuống nuôi cấp máu cho khối u. Không gây tắc mạch những nhánh động mạch cấp máu cho cơ quan bình thường.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Trong khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách động mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách động mạch, xử trí : ngừng thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, nếu ngừng chảy máu thì có thể tiến hành lại sau 1-2 tuần.

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

42. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ CHẢY MÁU MŨI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp mạch làm hiển thị mạch máu phát hiện các bất thường mạch máu gây chảy máu mũi, sau đó tiến hành nút tắc các cuống mạch qua đường can thiệp nội mạch từ đó giảm hoặc hết chảy máu.

2. CHỈ ĐỊNH

- Chảy máu mũi do dị dạng mạch: giả phình mạch, thông động tĩnh mạch…

- Chảy máu mũi tái phát: trong tăng huyết áp..

- Chảy máu do khối u vùng mũi hàm

- Chảy máu mũi do chấn thương, sau phẫu thuật

- Các khối u ác tính xâm lấn mạch máu hoặc chảy máu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

- Đông máu cơ bản, công thức máu.

- Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Sử dụng kỹ thuật Seldinger đường vào của ống thông có thể là: từ động mạch đùi, động mạch nách, động mạch cánh tay, động mạch cảnh gốc và động mạch quay.

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Chụp động mạch não

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ

- Chọc kim và đặt ống vào động mạch

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh trong: luồn ống thông động mạch qua introducer lên động mạch cảnh trong bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 10ml, tốc độ 4ml/s, áp lực 350 PSI. Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng, nghiêng hoàn toàn và tư thế chếch 45 độ.

- Để chụp chọn lọc động mạch cảnh ngoài: luồn ống thông động mạch tới động mạch cảnh ngoài bơm thuốc đối quang qua máy với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 350 PSI.

Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng và nghiêng hoàn toàn.

- Để chụp chọn lọc động mạch đốt sống: luồn ống thông Vertebral 4-5F, tới động mạch đốt sống (thường bên trái) bơm thuốc đối quang, với thể tích 6ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 350PSI. Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não hố sau tư thế nghiêng hoàn toàn và tư thế thẳng với bóng chếch đầu đuôi 25 độ và tư thế chếch 45 độ.

- Có thể tiến hành chụp 3D tùy theo nguồn cấp máu cho khối u.

Nút mạch

- Đặt ống thông dẫn đường vào mạch mang thường vào động mạch cảnh ngoài- hàm trong

- Luồn vi ống thông tới mạch máu dị dạng hay động mạch là nguyên nhân gây chảy máu

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông và ống vào lòng mạch, đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó băng ép trong 8 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Chụp mạch bộc lộ được cấu trúc giải phẫu các động mạch cấp máu cho vị trí chảy máu, các mạch máu bình thường

- Phát hiện được nguyên nhân chảy máu (nếu có).

- Nút mạch gây tắc hoàn toàn các cuống nuôi cấp máu cho khối u gây chảy máu mũi.

Không gây tắc mạch những nhánh động mạch cấp máu cho cơ quan bình thường.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

Trong khi làm thủ thuật

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: Tùy mức độ, có thể tiến hành bơm thuốc giãn mạch chọn lọc.

Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Đứt các dụng cụ can thiệp: tùy mức độ, vị trí có thể tiến hành lấy dị vật qua dụng cụ chuyên dụng.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Krajina A, Chrobok V. Radiological Diagnosis and Management of Epistaxis. Cardiovasc Intervent Radiol. 2014;37:26–36. doi: 10.1007/s00270-013-0776-y. PMid: 24232035; PMCid: PMC3895177.

2. Shukla PA, Chan N, Duffis EJ, Eloy JA, Prestigiacomo CJ, Gandhi CD. Current treatment strategies for epistaxis: a multidisciplinary approach. J Neurointerv Surg. 2012;5(2):1–6.

3. Monte ED, Belmont MJ, Wax MK. Management paradigms for posterior epistaxis: a comparison of costs and complications. Otolaryngol Head Neck Surg. 1999;121:103– 106. doi: 10.1016/S0194-5998(99)70134-8.

4. Sokoloff J, Wickbom I, McDonald D, Brahme F, Goergen TC, Goldberger LE. Therapeutic percutaneous embolisation in intractable epistaxis. Radiology. 1974;111:285–287. doi: 10.1148/111.2.285. PMid: 481896

5. Willems PW, Farb RI, Agid R. Endovascular treatment of epistaxis. AJNR Am J Neuroradiol. 2009;30:1637–164 doi: 10.3174/ajnr.A1607. PMid: 19372207.

6. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

43. CHỤP VÀ NÚT MẠCH ĐIỀU TRỊ U XƠ MŨI HỌNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Chụp mạch làm hiển thị mạch máu cấp máu các khối u, sau đó tiến hành nút tắc các cuống mạch cấp máu cho khối qua đường can thiệp nội mạch từ đó giảm chảy máu trong phẫu thuật, thường được chỉ định trong nút mạch tiền phẫu.

2. CHỈ ĐỊNH

- Chảy máu mũi do khối u xơ mũi họng trong quá trình chờ phẫu thuật

- Nút mạch tiền phẫu làm giảm chảy máu trong phẫu thuật.

- Làm giảm kích thước khối u

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Chụp động mạch não

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ

- Chọc kim và đặt ống vào lòng mạch

Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng và nghiêng hoàn toàn.

- Để chụp chọn lọc động mạch đốt sống: luồn ống thông Vertebral 4-5F, tới động mạch đốt sống (thường bên trái) bơm thuốc đối quang, với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 350 PSI. Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não hố sau tư thế nghiêng hoàn toàn và tư thế thẳng với bóng chếch đầu đuôi 25 độ và tư thế chếch 45 độ.

- Có thể tiến hành chụp 3D tùy theo nguồn cấp máu cho khối u.

Nút mạch

- Đặt ống thông dẫn đường vào mạch mang thường vào động mạch cảnh ngoài- hàm trong

- Luồn vi ống thông tới mạch máu dị dạng hay động mạch là nguyên nhân gây chảy máu

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Chụp mạch bộc lộ được cấu trúc giải phẫu các động mạch cấp máu cho khối u và các mạch máu bình thường.

- Nút mạch gây tắc hòan toàn các cuống nuôi cấp máu cho khối u. Không gây tắc mạch những nhánh động mạch cấp máu cho cơ quan bình thường.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN Trong khi làm thủ thuật

- Do thủ thuật: rách động mạch gây chảy máu, hoặc bóc tách động mạch. Xử trí: ngừng thủ thuật, đè ép bằng tay và băng lại theo dõi, nếu ngừng chảy máu thì có thể tiến hành lại sau 1-2 tuần.

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: Tùy mức độ, có thể tiến hành bơm thuốc giãn mạch chọn lọc.

Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

- Giảm hoặc mất thị lực: do tắc nhánh nối với động mạch mắt. Cần kiểm tra và đánh giá kỹ các vòng nối trước khi nút mạch. Khám và điều trị chuyên khoa mắt nếu xảy ra biến chứng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Krajina A, Chrobok V. Radiological Diagnosis and Management of Epistaxis. Cardiovasc Intervent Radiol. 2014;37:26–36. doi: 10.1007/s00270-013-0776-y. PMid: 24232035; PMCid: PMC3895177.

2. Shukla PA, Chan N, Duffis EJ, Eloy JA, Prestigiacomo CJ, Gandhi CD. Current treatment strategies for epistaxis: a multidisciplinary approach. J Neurointerv Surg. 2012;5(2):1–6.

5. Willems PW, Farb RI, Agid R. Endovascular treatment of epistaxis. AJNR Am J Neuroradiol. 2009;30:1637–164 doi: 10.3174/ajnr.A1607. PMid: 19372207.

6. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

44. CHỤP VÀ NÚT DỊ DẠNG MẠCH VÙNG ĐẦU MẶT CỔ DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Các bệnh lý dị dạng mạch vùng đầu mặt cổ và hàm mặt thường xuất phát từ hệ động mạch cảnh ngoài, ngoài ra có thể được cấp máu từ hệ động mạch cảnh trong, cảnh ngoài và động mạch đốt sống. Điều trị thường rất phức tạp có thể kết hợp nhiều chuyên khoa. Qua đường can thiệp nội mạch hoặc chọc trực tiếp, tiến hành bơm các vật liệu làm tắc mạch tạm thời hoặc vĩnh viễn từ đó điều trị khỏi hoàn toàn hoặc làm giảm kích thước, khu trú ổ dị dạng hoặc giảm tưới máu từ đó kết hợp phẫu thuật hoặc tiêm xơ giúp điều trị triệt để hơn bệnh lý phức tạp này.

2. CHỈ ĐỊNH

- Nút mạch điều trị dị dạng mạch vùng đầu mặt cổ: thông động tĩnh mạch, giả phình mạch..

- Nút mạch làm giảm kích thước ổ dị dạng

- Nút mạch để chuẩn bị cho phẫu thuật được thuận lợi (giảm chảy máu, phẫu thuật triệt để hơn…)

Nút mạch điều trị các tổn thương đang chảy máu để làm ngừng chảy

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Không có chống chỉ định

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

- Phụ nữ có thai

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc động mạch

- Bộ vào lòng mạch 5-6F

- Dây dẫn tiêu chuẩn 0.035inch

- Ống thông chụp mạch 4-5F

- Vi ống thông 2-3F

- Vi dây dẫn 0.014-0.018inch

- Ống thông dẫn đường 6F

- Bộ dây nối chữ Y.

- Vật liệu gây tắc mạch

- Xốp sinh học (gelfoam)

- Hạt nhựa tổng hợp (PVA)

- Keo sinh học (Histoacryl, Onyx...)

- Vòng xoắn kim loại các cỡ (coils)

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 150 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

Chọn kỹ thuật sử dụng và đường vào của ống thông

- Thông thường hầu hết là từ động mạch đùi hoặc động mạch quay, trừ khi đường vào này không làm được mới sử dụng các đường vào khác.

Chụp động mạch não

- Sát khuẩn và gây tê tại chỗ

- Chọc kim và đặt bộ mở đường vào động mạch

Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não tư thế thẳng và nghiêng hoàn toàn.

- Để chụp chọn lọc động mạch đốt sống: luồn ống thông Vertebral 4-5F, tới động mạch đốt sống (thường bên trái) bơm thuốc đối quang, với thể tích 8ml, tốc độ 3ml/s, áp lực 350PSI. Ghi hình và chụp phim xê-ri tập trung sọ não hố sau tư thế nghiêng hoàn toàn và tư thế thẳng với bóng chếch đầu đuôi 25 độ và tư thế chếch 45 độ.

- Có thể tiến hành chụp 3D tùy theo nguồn cấp máu cho dị dạng

Nút mạch

- Đặt ống thông dẫn đường vào mạch mang thường vào động mạch cảnh ngoài- hàm trong

- Luồn vi ống thông tới mạch máu dị dạng hay động mạch là nguyên nhân gây chảy máu

- Sau khi chụp đạt yêu cầu, rút ống thông và ống vào lòng mạch sau đó đè ép bằng tay trực tiếp lên chỗ chọc kim khoảng 15 phút để cầm máu, sau đó băng ép trong 8 giờ.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Chụp mạch bộc lộ được cấu trúc giải phẫu các động mạch cấp máu cho ổ dị dạng, các vòng nối và các mạch máu bình thường.

- Nút mạch gây tắc hòan toàn ổ dị dạng và các cuống nuôi. Không gây tắc mạch những nhánh động mạch cấp máu cho cơ quan bình thường.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN Trong khi làm thủ thuật

- Do thuốc đối quang: xem thêm quy trình Chẩn đoán và xử trí tai biến thuốc đối quang.

- Co thắt mạch: Tùy mức độ, có thể tiến hành bơm thuốc giãn mạch chọn lọc.

Sau khi tiến hành kỹ thuật

- Ở chỗ ống thông có thể chảy máu hoặc có máu tụ cần băng ép lại và tiếp tục nằm bất động đến khi ngừng chảy máu

- Trường hợp xảy ra phồng hoặc thông động tĩnh mạch, đứt ống thông hoặc dây dẫn (hiếm gặp) có thể xử lí bằng ngoại khoa.

- Trường hợp có biểu hiện nhiễm trùng sau làm thủ thuật cần cho kháng sinh để điều trị.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Krajina A, Chrobok V. Radiological Diagnosis and Management of Epistaxis. Cardiovasc Intervent Radiol. 2014;37:26–36. doi: 10.1007/s00270-013-0776-y. PMid: 24232035; PMCid: PMC3895177.

2. Shukla PA, Chan N, Duffis EJ, Eloy JA, Prestigiacomo CJ, Gandhi CD. Current treatment strategies for epistaxis: a multidisciplinary approach. J Neurointerv Surg. 2012;5(2):1–6.

5. Willems PW, Farb RI, Agid R. Endovascular treatment of epistaxis. AJNR Am J Neuroradiol. 2009;30:1637–164 doi: 10.3174/ajnr.A1607. PMid: 19372207.

6. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

45. ĐỔ XI MĂNG CỘT SỐNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Xẹp đốt sống do loãng xương là bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh. Xẹp đốt sống gây đau đớn, hạn chế vận động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Có nhiều phương pháp điều trị xẹp đốt sống: cố định ngoài, phẫu thuật, điều trị nội khoa, tạo hình đốt sống qua da. Trong đó phương pháp tạo hình đốt sống qua da cho thấy ưu thế ở các điểm: là phương pháp can thiệp tối thiểu (vết chọc kim <5mm trên da), nhanh chóng, an toàn và hiệu quả.

2. CHỈ ĐỊNH

- Người bị xẹp đốt sống tự phát do loãng xương.

- Xẹp đốt sống gây đau cấp tính, cần được nhập viện chữa trị khẩn cấp.

- Sau khi xẹp đốt sống, người bệnh đã điều trị bằng những phương pháp như dùng thuốc giảm đau, nẹp lưng, nghỉ ngơi, nhưng kết quả vẫn không thuyên giảm.

- Xẹp đốt sống do chấn thương, gây đau đớn trên bệnh nhân loãng xương

- Xẹp đốt sống do khối u ác tính.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Bị nhiễm trùng ở vị trí lúc xẹp cột sống hay nhiễm trùng toàn thân.

- Xẹp đốt sống không phải do loãng xương.

- Người bệnh xẹp đốt sống không đau hay đau ít.

- Rối loạn đông máu nặng, không kiểm soát được

- Suy đa tạng hoặc tình trạng toàn thân quá nặng, không chịu được thủ thuật can thiệp

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Bộ dụng cụ bơm xi măng và xi măng.

- Kim chọc cột sống 11 hoặc 13G, 2 kim cho mỗi đốt sống

- Búa phẫu thuật

- Kim sinh thiết xương (nếu cần sinh thiết trước khi bơm xi măng).

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%). Gây tê tại chỗ hoặc tiền mê, hoặc gây mê toàn thân nếu trường hợp không hợp tác khi làm thủ thuật

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Gây tê tại chỗ bằng Lidocain 2% (2-10ml, tùy thuộc vị trí chọc kim).

Bơm xi măng thân đốt sống

- Chọc kim vào thân đốt sống cần đổ xi măng

- Trộn xi măng và đổ xi măng đã trộn vào thiết bị bơm.

- Bơm xi măng vào đốt sống bị xẹp qua kim dưới kiểm soát của màn tăng sáng.

- Rút kim, băng vị trí chọc.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Kết quả tốt thể hiện ở việc xi măng ngấm lan tỏa trong thân đốt sống bị xẹp, không thoát xi măng ra ngoài thân đốt sống.

- Sau thời gian chờ xi măng đông cứng hoàn toàn (4 tiếng) người bệnh có thể đứng dậy đi lại, giảm đau cột sống.

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Chảy máu vị trí chọc kim: Băng ép vị trí chọc.

- Tụ máu phần mềm cạnh vị trí chọc kim: theo dõi

- Xi măng tràn vào đĩa đệm, tĩnh mạch quanh đốt sống, khoang ngoài màng cứng, nhồi máu động mạch phổi: hội chẩn bác sỹ chuyên khoa và xử lí theo từng trường hợp cụ thể.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Wang L, Yu W, Yin X, et al. Prevalence of osteoporosis and fracture in China: the China osteoporosis prevalence study. JAMA Netw Open. 2021;4(8):e2121106. doi: 10.1001/jamanetwor-kopen.20221106

2. Ning L, Zhu J, Tian S, et al. Analysis between basic diseases and subsequent vertebral fractures after percutaneous kyphoplasty (PKP) for osteoporotic vertebral compression fractures. Pain Physician. 2021;24(6):E803 –E810.

3. Hou Y, Zhou B, Amuti A, et al. Rapid efficacy of percutaneous kyphoplasty (PKP) in treating thoracolumbar fractures in elderly patients. Am J Transl Res. 2021;13(4):2662–2669.

4. Wang H, Sribastav SS, Ye F, et al. Comparison of percutaneous vertebroplasty and balloon kyphoplasty for the treatment of single level vertebral compression fractures: a meta-analysis of the literature. Pain Physician. 2015;18(3):209 –222.

5. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

46. TIÊM PHÁ ĐÔNG KHỚP VAI DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Bệnh lý viêm khớp vai thể đông cứng gây hạn chế vận động khớp vai nặng nề, gây đau vùng vai, làm giảm năng xuất lao động cũng như các động tác sinh hoạt hàng ngày. Phá đông khớp vai là phương pháp tiêm vào ổ khớp dung dịch Corticoid kèm theo thuốc gây tê tại chỗ, kết hợp với vận động thụ động và chủ động khớp vai ngay sau tiêm khớp cho thấy hiệu quả điều trị cao. Thông thường, tiêm khớp vai có thể được thực hiện bằng phương pháp tiêm khớp trực tiếp, không cần phương tiện hướng dẫn. Tuy nhiên do đặc điểm của đông cứng khớp vai là có sự hẹp và dính bao hoạt dịch tạo thành các khoang, tăng sáng truyền hình cho phép hướng dẫn chọc kim chính xác vào ổ khớp, cũng như cho phép theo dõi sự lan tỏa của thuốc trong ổ khớp nhằm đạt được kết quả tối ưu.

2. CHỈ ĐỊNH

- Chẩn đoán lâm sàng là đông cứng khớp vai (ĐCKV), với đầy đủ siêu âm, X-quang để loại trừ các nguyên nhân khác gây đau tại khớp vai.

- Đau khớp vai kéo dài >2 tháng

- Giảm tầm vận khớp vai cả thụ động và chủ động.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Rối loạn đông máu nặng, không kiểm soát

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy chụp X-quang tăng sáng truyền hình

- Máy bơm điện chuyên dụng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim).

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

- Máy siêu âm (nếu cần)

5.3. Thuốc, hóa chất

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Thuốc Corticoid: Thuốc tiêm Depo Medrol 40mg

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư

- Bơm tiêm 1; 3; 5; 10ml

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc khớp chuyên dụng

5.6. Người bệnh

- Giải thích để người bệnh và gia đình hiểu về mục đích của kỹ thuật, các bước tiến hành và các tai biến có thể xảy ra của thủ thuật.

- Hướng dẫn người bệnh và gia đình ký cam kết đồng ý thực hiện kỹ thuật.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Có đầy đủ các xét nghiệm:

+ Đông máu cơ bản, công thức máu.

+ Chức năng gan-thận, Glucose và các xét nghiệm liên quan khác

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%)

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Không cần gây tê tại chỗ hay toàn thân

- Người bệnh nằm ngửa trên bàn tăng sáng, bàn tay ngửa.

- Sát khuẩn vùng khớp

Tiêm khớp

- Chọc kim vào ổ khớp

- Bơm thuốc đối quang vào ổ khớp (khoảng 3ml) để khẳng định kim chọc vào đúng ổ khớp. Đánh giá các tổn thương phối hợp: rách mũ cơ quay, tổn thương sụn viền ổ chảo… nếu có

- Tiêm vào khớp vai hỗn dịch lidocain 2% + Depo-Medrol 40mg/ml tỉ lệ 2/1 (thể tích tiêm có thể thay đổi tùy trường hợp cụ thể, thông thường khoảng 4-5ml).

- Trộn dung dịch nước muối sinh lí và thuốc đối quang, bơm thể tích lớn nhất có thể vào trong ổ khớp đề nong ổ khớp, theo dõi sự lan tỏa của thuốc trong ổ khớp dưới màn tăng sáng. Thể tích dung dịch bơm có thể tới 40ml. Nếu thấy dịch tràn vào túi cùng dưới cơ Delta hay bao hoạt dịch đầu dài gân cơ nhị đầu thì dừng lại

- Rút kim. Băng vị trí chọc

- Vận động thụ động và chủ động khớp vai.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Kết quả tốt thể hiện ở việc thuốc đối quang từ ngấm lan tỏa trong ổ khớp, bóc tách được các vị trí dính bao khớp, không tràn thuốc ra khỏi bao khớp (ngoại trừ khi có rách mũ cơ quay phối hợp)

- Tăng biên độ vận động của khớp vai so với trước khi tiến hành thủ thuật

- Giảm đau ở cả tư thế tĩnh lẫn khi vận động khớp vai thụ động và chủ động

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Chảy máu vị trí chọc kim: Băng ép vị trí chọc.

- Tụ máu phần mềm cạnh vị trí chọc kim: theo dõi

- Nhiễm trùng khớp: khám chuyên khoa.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Itoi E, Arce G, Bain GI, Diercks RL, Guttmann D, Imhoff AB, et al. Shoulder stiffness: Current concepts and concerns. Arthroscopy. 2016;32(7):1402–1414.

2. Buchbinder R, Green S. Effect of arthrographic shoulder joint distension with saline and corticosteroid for adhesive capsulitis. British Journal of Sports Medicine. 2004;38(4):384–385.

3. Shah N, Lewis M. Shoulder adhesive capsulitis: Systematic review of randomised trials using multiple corticosteroid injections. British Journal of General Practice. 2007;57(541):662–667.

4. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

47. ĐIỀU TRỊ TIÊM GIẢM ĐAU CỘT SỐNG DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Đau lưng là bệnh lý thường gặp, nguyên nhân có thể liên quan tới thoát vị đĩa đệm gây chèn ép rễ hoặc viêm khớp liên mấu. Trong các phương pháp điều trị, tiêm thẩm thấu ngoài màng cứng, quanh rễ hoặc khe khớp liên mấu dưới hướng dẫn tăng sáng truyền hình hoặc cắt lớp vi tính là phương pháp có hiệu quả cao, chính xác và an toàn.

2. CHỈ ĐỊNH

- Các bệnh lý về đau lưng nguyên nhân gây chèn ép rễ hoặc viêm khớp liên mấu.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Rối loạn đông máu nặng, không kiểm soát

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1 Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2 Trang thiết bị

- Máy X-quang tăng sáng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3 Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Thuốc giảm đau, chống viêm cột sống (Depo-Medrol 40mg).

- Hộp thuốc chống sốc và thuốc cầm máu (tùy trường hợp)

- Lipid 20%- 250ml (dùng trong trường hợp cấp cứu ngộ độc do thuốc gây tê)

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 3; 5; 10ml

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc khớp hoặc kim chọc dịch não tủy chuyên dụng

- Bộ dây nối.

5.6 Người bệnh

- Người bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phổi hợp với thầy thuốc.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7 Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

- Đầy đủ phiếu xét nghiệm: công thức máu, sinh hóa máu, đông máu cơ bản...

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 120 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Bước 1: Chuẩn bị bệnh nhân

- Để người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đặt đường truyền tĩnh mạch (thường dùng huyết thanh mặn đẳng trương 0,9%)

- Bộc lộ vùng da cần can thiệp

6.2. Bước 2: Chuẩn bị tiến hành thủ thuật

- Điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên sát trùng da bệnh nhân vùng can thiệp.

6.3. Bước 3: Bác sỹ thực hiện kỹ thuật

- Không cần gây tê tại chỗ hay toàn thân

- Chọc kim vào khoang ngoài màng cứng, lỗ tiếp hợp hay khe khớp (tùy thuộc chỉ định) dưới hướng dẫn màn tăng sáng.

- Nếu chọc vào khoang ngoài màng cứng cần hút lại, nếu hút ra dịch não tủy thì đã chọc nhầm vào khoang dưới nhện, nếu hút ra máu thì chọc nhầm vào mạch máu.

- Bơm thử 1ml thuốc đối quang để khẳng định vị trí của mũi kim.

- Bơm 1.5ml Depo-Medrol 40mg+1ml Lidocain 2%.

- Rút kim. Băng vị trí chọc.

6.4. Bước 4: Nhận định kết quả

- Kim chọc vào đúng vị trí

- Không có biến chứng sau thủ thuật

- Hiệu quả giảm đau ngay sau khi làm thủ thuật

7. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

- Chảy máu vị trí chọc kim: Băng ép vị trí chọc.

- Tụ máu phần mềm cạnh vị trí chọc kim: theo dõi

- Mất cảm giác chi dưới hoặc vùng chi phối của rễ thần kinh (hiếm, gặp ở những người bệnh quá nhạy cảm với Lidocain), thường thoáng qua và trở lại bình thường sau 1 giờ.

- Viêm màng não tủy (hiếm): khám chuyên khoa.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Marchal G. “ Multidetector-row computed tomography: scanning and contract protocols”. Springer, 2005

2. Reimer P. “Clinical MR imaging: apractical approach”. Springer, 2003.

3. Ali F. Aburahma. “Non invasive vascular diagnosis: A Practical Guide to Therapy”. Springer, 2007.

4. Matthew A. Mauro. “Image-Guided Interventions: Expert Radiology”. Elsevier, 2008, Volume 1.

5. Matthew A. Mauro. “Image-Guided Interventions: Expert Radiology”. Elsevier, 2008, Volume 2.

6. Matt M. Thomson . “Endovascular intervention for vascular disease: principles and practice”. Informa healthcare, 2008.

7. Michael J. Lee. “Interventional Radiology Procedures in Biopsy and Drainage”. Springer, 2011

8. Quyết định số 25/QĐ-BYT ngày 03 tháng 01 năm 2013 về việc ban hành tài liệu “ hướng dẫn quy trình kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và điện quang can thiệp” của Bộ Y tế

9. Geschwind JF, Dake MD, editors. Abrams’ Angiography: Interventional Radiology. 3rd ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013.

48. ĐIỀU TRỊ TIÊM GIẢM ĐAU KHỚP DƯỚI X-QUANG TĂNG SÁNG

1. ĐẠI CƯƠNG

Tiêm giảm đau khớp thông thường chỉ cần chọc kim trực tiếp không cần phương tiện hướng dẫn. Tuy nhiên trong các trường hợp khó, các khớp nhỏ ở sâu cần có phương tiện hướng dẫn (X-quang tăng sáng) để đảm bảo độ chính xác cũng như an toàn cho người bệnh. Ngoài ra, dưới hướng dẫn của X-quang tăng sáng, cho phép theo dõi sự lan tỏa của thuốc trong ổ khớp cũng như sự thoát thuốc ra ngoài ổ khớp (nếu có).

2. CHỈ ĐỊNH

- Các trường hợp đau khớp thông thường các trường hợp khó, các khớp nhỏ ở sâu cần có hướng dẫn để đảm bảo độ chính xác an toàn cho người bệnh.

3. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Rối loạn đông máu nặng, không kiểm soát

4. THẬN TRỌNG

Một số trường hợp cần thận trọng trước khi tiến hành kỹ thuật:

- Có rối loạn đông máu, cầm máu chưa điều chỉnh được.

- Rối loạn huyết động.

- Người bệnh suy thận hoặc có bệnh lý gan mạn tính.

- Người bệnh có tiền sử dị ứng, hen

- Tổn thương da vị trí can thiệp.

- Người bệnh đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống ngưng tập tiểu cầu.

- Người bệnh có bệnh lý nền như: tăng huyết áp, đái tháo đường.

5. CHUẨN BỊ

5.1. Người thực hiện

- Bác sỹ chính (Bác sỹ chẩn đoán hình ảnh, bác sỹ được đào tạo điện quang can thiệp)

- Bác sỹ phụ

- Kỹ thuật y hình ảnh y học

- Kỹ thuật viên hoặc điều dưỡng

- Bác sỹ gây mê, kỹ thuật viên gây mê (nếu người bệnh không thể hợp tác)

5.2. Trang thiết bị

- Máy X-quang tăng sáng

- Hệ thống lưu trữ và truyền ảnh, máy trạm xử lý và đọc ảnh (PACS). Phim, máy in phim (nếu in phim)

- Bộ áo chì, tạp dề, che chắn tia X

5.3. Thuốc

- Thuốc gây tê tại chỗ

- Thuốc gây mê toàn thân (nếu có chỉ định gây mê)

- Thuốc đối quang I-ốt tan trong nước

- Dung dịch sát khuẩn da, niêm mạc

- Thuốc tiêm khớp (Depo-Medrol 40mg).

5.4. Vật tư y tế thông thường

- Bơm tiêm 3; 5; 10ml

- Nước cất hoặc nước muối sinh lý

- Găng tay, áo, mũ, khẩu trang phẫu thuật

- Bộ dụng cụ can thiệp vô trùng: dao, kéo, kẹp, bát kim loại, khay quả đậu, khay đựng dụng cụ

- Bông, gạc, băng dính phẫu thuật.

- Hộp thuốc và dụng cụ cấp cứu tai biến thuốc đối quang.

5.5. Vật tư y tế đặc biệt

- Kim chọc khớp chuyên dụng

- Bộ dây nối.

5.6. Người bệnh

- Người bệnh được giải thích kỹ về thủ thuật để phổi hợp với thầy thuốc.

- Cần nhịn ăn, uống trước 6 giờ. Có thể uống không quá 50ml nước.

- Tại phòng can thiệp: người bệnh nằm ngửa, sấp hay nghiêng tùy theo vị trí khớp tiêm. Lắp máy theo dõi nhịp thở, mạch, huyết áp, điện tâm đồ, SpO2. Sát trùng da sau đó phủ khăn phủ vô khuẩn có lỗ.

- Người bệnh quá kích thích, không nằm yên: cần cho thuốc an thần…

5.7. Hồ sơ bệnh án

- Hồ sơ bệnh án

- Có phiếu chỉ định thực hiện thủ thuật đã được thông qua

- Các xét nghiệm về chẩn đoán hình ảnh (nếu có)

5.8. Thời gian thực hiện: khoảng 30 phút

5.9. Địa điểm thực hiện kỹ thuật

- Tại phòng can thiệp dưới X-quang tăng sáng đảm bảo nguyên tắc vô khuẩn

5.10. Kiểm tra hồ sơ và người bệnh

a) Kiểm tra người bệnh: Đánh giá chính xác người bệnh: đúng người bệnh, đúng chẩn đoán, đúng vị trí cần thực hiện kỹ thuật.

b) Kiểm tra các xét nghiệm cần thiết trước khi tiến hành thủ thuật

c) Bác sỹ xem lại các kết quả thăm khám hình ảnh trước can thiệp để lên kế hoạch can thiệp phù hợp

6. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

6.1. Phương pháp vô cảm

- Không cần gây tê

6.2. Thực hiện kỹ thuật

- Đặt người bệnh nằm trên bàn máy chiếu

- Sát khuẩn da vùng khớp cần chọc

- Bác sỹ rửa tay, mặc áo, đi găng, trải toan vô khuẩn

- Định vị khe khớp cần chọc

- Chọc kim vào ổ khớp

- Bơm thử 1ml thuốc đối quang để khẳng định vị trí của mũi kim.

- Bơm hỗn dịch thuốc theo tỉ lệ 1.5ml Depo-Medrol 40mg+1ml Lidocain 2%+ 1ml thuốc đối quang, thể tích tùy theo vị trí khớp cần tiêm. Theo dõi sự lan tỏa của thuốc dưới màn tăng sáng.

- Rút kim, băng vị trí chọc.

6.3. Nhận định kết quả

- Đảm bảo kim bơm thuốc nằm trong ổ khớp

- Hỗn hợp thuốc ngấm lan tỏa trong ổ khớp.

- Hiệu quả giảm đau ngay sau khi tiến hành thủ thuật